پاسارگاد دماوند مسجد لاله واژگون ایران از فضا
چهارگوشه - معرفی استان ها و شهر های ایران و جاذبه های توریستی

استان سیستان و بلوچستان

زاهدان

زاهِدانْ یکی از کلان‌شهرهای ایران و مرکز استان سیستان و بلوچستان و در محدوده شمالی استان سیستان و بلوچستان قرار دارد. نام پیشین این شهر «دزآپ» بوده که در زمان رضا شاه به «زاهدان» تغییر یافته‌است. زاهدان از سمت شمال به شهرستان زابل و، از سمت جنوب به شهرستان خاش، از سمت شرق به کشورهای افغانستان و پاکستان و از سمت غرب به شهرستان فهرج منتهی می‌شود. آب و هوای زاهدان در بیش‌تر روزهای سال گرم و خشک است. شب‌های تابستان آب و هوای این شهر رو به سردی می‌گراید. آب آشامیدنی زاهدان لوله‌کشی آب شیرین بوده و از طریق انتقال آب چاه نیمه‌های سیستان و چاه‌های نیمه عمیق پیرامون خود شهر تأمین می‌گردد. زاهدان به جهت مرزی بودن، از موقعیت استراتژیک جغرافیایی و تجاری و نظامی و شرایط خاص برخوردار است؛ به گونه‌ای که از یک‌سو راه‌آهن پاکستان که از مرز میرجاوه وارد ایران می‌شود و از سوی دیگر راه‌آهن سراسری ایران به این شهر منتهی می‌شود.و از سوی دیگر در نزدیکی به میل سه جانبهٔ ایران و پاکستان و افغانستان قرار دارد

زاهدان شهری نوبنیاد است که در ۵۱۷ کیلومتری شرق شهرکرمان و نیز در نزدیکی کشور پاکستان واقع شده‌است. این شهر از طریق راه زمینی از سمت شمال به مشهد و از سمت جنوب به چابهار مرتبط شده و هم‌چنین دارای ایستگاه راه‌آهن و فرودگاه بین‌المللی است. زاهدان از لحاظ مختصات جغرافیایی در ۶۰ درجه و ۵۱ دقیقه و ۲۵ ثانیهٔ طول شرقی و ۲۹ درجه و ۳۰ دقیقه و ۴۵ ثانیهٔ عرض شمالی واقع شده‌است. اختلاف زمان زاهدان با تهران ۳۶+ دقیقه و با گرینویچ ۲۴۶+ دقیقه‌است.

نام‌شناسی

بعلت چشمه‌های که از زیر زمین می‌جوشیده و بعد از جاری شدن در ریگ فرومی‌رفته به این منطقه دوزاپ می‌گفتند. همچنین گفته شده که نام پیشین این شهر «دزاپ» بوده‌است.

واژهٔ «زاهدان» در سال ۱۳۰۸ خورشیدی، در زمان رضاشاه به این شهر اطلاق گردید.

در آن سال پس از پایان دادن به ناامنی‌های ایجادشده توسط دوست‌محمدخان بارکزائی به‌دست تیمسار امان‌الله جهانبانی، رضاشاه از راه بیرجند و زابل به دزدآب سفر کرد. در این سفر محمدابراهیم علم (امیر شوکت‌الملک دوم)، سردار قائنات، و غلامحسین خان عامری (سردار مجلل) نیز همراه او بودند. به روایتی رضاشاه در راه از شوکت‌الملک علم دربارهٔ وجود ویرانه‌های شهری آباد و قدیمی در نزدیکی زابل به نام زاهدان کهنه خبردار می‌شود و پس از رسیدن به شهر تصمیم به زنده کردن این نام قدیمی می‌گیرد و آن را برای دزدآب برمی‌گزیند.

تاریخچه

پیش از جنگ جهانی اول

زاهدان تا پیش از وقوع جنگ جهانی اول، روستای کوچک و دورافتاده‌ای به نام «دُزآپْ» بود؛ که ساکنان آن آب آشامیدنی و کشاورزی مورد نیاز خود را از طریق چند رشته قنات در پیرامون روستا تأمین می‌نمودند.

پیش‌تر در منطقهٔ شمالی شهر کنونی زاهدان و بر فراز کوه‌های این منطقه، دژ کوچکی قرار داشته که مردمانی در پیرامون این دژ سکنی گزیده بودند. این افراد از طریق تجارت و کشاورزی به زندگی خود ادامه می‌دادند.

پس از جنگ جهانی اول

به‌جهت نزدیکی دزداب به دو کشور افغانستان و پاکستان و موقعیت مناسب تجاری آن با کشور هند، دولت وقت ایران با فرستادن مأموران دولتی به این روستا و بررسی کم‌وکاستی‌های آن، زمینهٔ تأسیس مراکز مختلف دولتی را در دزداب فراهم آورد. گروهی از افراد متخصص اهل بلژیک نیز برای تأسیس ادارهٔ گمرک وارد این روستا شدند.

شمار اداره‌ها و مراکز دولتی دزداب و کارمندان زابلی که در این مراکز مشغول به کار بودند، روز به روز بیش‌تر می‌شد؛ از همین‌روی برخی از بازرگانان و تاجران برای خرید و فروش و رفع نیازهای روزانهٔ مردم به این روستا آمده و ساکن آن شدند. اغلب بازرگانان اهل کشور هند بودند.

مجلس شورای ملی در سال ۱۳۰۲ خورشیدی دستور تأسیس و آبادانی زاهدان را داد. در سال ۱۳۰۹ خورشیدی به پیشنهاد تیمسار جهانبانی و به دستور رضا شاه، نام شهر از دزاپ به زاهدان تغییر کرد. معماری زاهدان با توجه به آب و هوای گرم‌سیری آن و به پیروی از معماری شهرهای باستانی ایران توسط معماران ایرانی تهیه شده‌است. راه‌اندازی راه‌آهن کویته-زاهدان از نخستین نشانه‌های شهرنشینی در این شهر به‌شمار می‌رود.

بازرگانان هندی نیز برای خرید و فروش کالاهای مورد نیاز مردم، برای خود دکان‌هایی ساختند؛ تعدادی از بازاریان اهل مشهد و یزد و شماری از کارگران بلوچ نیز به این شهر آمده و در آن سکونت گزیدند. در این دوره، بسیاری از بازرگانی منطقه در دست اهالی یزد بود و در این زمینه با سیک‌های هندی زاهدان رقابت داشتند.

محدودهٔ شهری زاهدان در این دوران به فاصلهٔ میان خیابان تهران از یک سو و خیابان پشت شهرداری از سوی دیگر محدود شده‌بود. برق‌رسانی در شهر زاهدان در سال ۱۳۲۸ خورشیدی انجام شد. کارخانهٔ برق زاهدان در ابتدای خیابان سنایی قرار داشت و بانی آن یکی از اهالی یزد به نام «رزاق‌زاده» بود. وی هم‌چنین ایجادکنندهٔ اولین باغ در زاهدان به نام کلاته رزاق‌زاده است که در جادهٔ زاهدان به خاش قرار دارد.

شهر زاهدان به خاطر حضور انگلیسی‌ها از قدیمی‌ترین شهرهای ایران است که دارای آب لوله‌کشی شد. این لوله‌کشی البته در ایستگاه راه‌آهن شهر و برای خانه‌های کارکنان آن انجام شد. گسترش لوله‌کشی آب شهر توسط شهرداری در سال ۱۳۳۵ انجام گرفت.

در سال‌های ۱۳۲۷ و ۲۸ در زاهدان دو دبیرستان ساخته داشت به نام‌های پروین و ۱۵ بهمن. پس از آن نیز دبیرستان‌های تازه‌ای به نام‌های علم، امیرمعزی، شاه، شهناز، ایراندخت و ارم در شهر احداث شد. تنها بیمارستان شهر در این سال‌ها، بیمارستانی بود در پشت خیابان شهرداری که یک پزشک داشت. اهالی محل به خاطر سیاه‌پوست بودن این پزشک، این بیمارستان را به عنوان «بیمارستان دکتر سیاه» می‌شناختند. پس از آن، سازمان بهداری در ابتدای خیابان دکتر شریعتی، بیمارستانی به نام بیمارستان علم (بوعلی فعلی) احداث نمود.

جغرافیا

موقعیت جغرافیایی

زاهدان به‌عنوان مرکز استان سیستان و بلوچستان در شمال این استان و در فاصلهٔ ۱۴۹۴ کیلومتری جنوب شرق تهران واقع شده و ۱۳۸۵ متر از سطح دریا ارتفاع دارد. این شهر از موقعیت جغرافیایی بسیار مناسبی برخوردار گشته و پاکستان، خراسان، کرمان را به هم متصل می‌کند.

آب و هوا

آب و هوای زاهدان در بیش‌تر روزهای سال گرم و خشک می‌باشد. در فصل تابستان روزهایی بسیار گرم و شب‌هایی با حرارت نسبی کم را تجربه می‌کند. معمولاً در این شهر برف نمی‌بارد. با این حال بیشترین میزان نزولات جوی در استان، مربوط به زاهدان و هم چنین شهرستان خاش می‌باشد که عمدتاً در فصل زمستان رخ می‌دهد. در ماه‌های دی و بهمن، آب و هوایی عمدتاً خنک و شب‌هایی سرد در این منطقه حاکم است.

آب‌ها

آب آشامیدنی موردنیاز زاهدان از طریق چاه‌ها، چشمه‌ها، رودها و قناتها تأمین می‌شده‌است. همچنین در حال حاضر آب قسمتی از شهر از طریق آبی که از شهرستان زابل، توسط لوله به زاهدان انتقال داده می‌شود تأمین می‌گردد. از جملهٔ رودهای شهر زاهدان می‌توان به رودهای اومار، کچه، لادیز، لار و میرجاوه اشاره کرد.

کوه‌ها

زاهدان به‌صورت گودالی بزرگ در میان کوه‌های مختلفی قرار گرفته‌است. از مهم‌ترین کوه‌های این شهر می‌توان کوه‌های اشتران (ارتفاع: ۳۰۱۲ متر)، انجیردان (ارتفاع: ۲۲۵۵ متر)، جیکو (ارتفاع: ۲۲۵۵ متر)، پیرخان (ارتفاع: ۲۲۲۱ متر) و ملک‌سیاه، لوچو و جککولی را نام برد کوهنوردان.

کشاورزی

درآمد برخی از ساکنان زاهدان از طریق کشاورزی تأمین می‌گردد. از جملهٔ محصولات کشاورزی این شهر می‌توان جو، ذرت دانه‌ای، ذرت علوفه‌ای، سبزیجات، علوفه، گندم، گیاهان و نیز محصولات باغی و صیفی را بیان کرد؛ که البته سبزی درجه ۱ زاهدان از شهرستان خاش تأمین می‌شود.

جمعیت

جمعیت زاهدان برپایهٔ سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵ خورشیدی مرکز آمار ایران بالغ بر ۵۸۷٬۷۳۰ نفر بوده که از این جهت، دوازدهمین شهر پرجمعیت ایران محسوب می‌شود. برپایهٔ همین آمار در سال ۱۳۹۵ از مجموع جمعیت زاهدان، ۲۹۹٬۵۵۰ نفر مرد و ۲۸۸٬۱۸۰ نفر زن بوده‌اند. هم‌چنین شمار خانوارهای ساکن این شهر در این سال بالغ بر ۱۴۶٬۷۱۷ خانوار بوده‌است.

مردم

ساکنان زاهدان را بلوچ‌ها و زابلی‌ها و بیرجندی و یزدی و مهاجرین دیگر تشکیل می‌دهند، که در زاهدان مردم به زبان بلوچی و گویش سیستانی و زبان فارسی تکلم می‌کنند.

آداب و رسوم

از جملهٔ مراسم مذهبی زاهدان که توسط مردم برگزار می‌شود، می‌توان به جشن‌های عید فطر، عید قربان، عید غدیرخم، همایش ختم صحیح بخاری، ولادت چهارده معصوم، نیمه شعبان و یادواره‌های شهدای و….

خوراکی‌ها

فهرست خوراکی‌های زاهدان می‌باشد:

  • آبگوشت (هَتوک به زبان بلوچی)
  • تجگی
  • شیرمال
  • شیلانج
  • قلیفی
  • قتلمه
  • کباب تنورچه
  • کشک سفید (هوروت به زبان بلوچی)
  • اناردانه (هَناردان)
  • کلوچه محلی
  • خرما

صنایع دستی

فهرست صنایع دستی زاهدان:

  • آینه‌دوزی
  • سکه‌دوزی
  • سوزن‌دوزی بلوچی
  • قالی‌بافی
  • حصیربافی
  • سفالگری
  • گلیم‌بافی

دانشگاه‌ها

زاهدان به دلیل مرکزیت استان، دارای ساختار خدماتی بوده و شهری دانشگاهی، فرهنگی و مذهبی محسوب می‌شود؛ چراکه حدود ۶۰٬۰۰۰ نفر دانشجو در، دانشگاه سیستان و بلوچستان، دانشگاه آزاد اسلامی، دانشگاه پیام نور، مراکز علمی-کاربردی، موسسات غیرانتفاعی و دانشکده علوم قرآنی این شهر مشغول به تحصیل بوده و به همین جهت از سرانهٔ دانشجویی بالایی برخوردار است.

دانشگاه سیستان و بلوچستان

.

این دانشگاه که در زاهدان دانشگاه ملی معروف است زیباترین دانشگاه ایران می‌باشد. همچنین این دانشگاه از نظر وسعت دومین دانشگاه بزرگ ایران محسوب می‌شود. این دانشگاه ازنظر سطح علمی و امکانات یکی از دانشگاه‌های تراز اول ایران به‌شمار می‌آید.

دانشگاه علوم پزشکی زاهدان

این دانشگاه فعالیت رسمی خود را اواخر دهه ۱۳۶۰ شروع کرد. این دانشگاه از نوامبر ۲۰۱۶ میلادی در رتبه‌بندی ESI دوازدهمین دانشگاه علوم پزشکی برتر ایران است.

دانشگاه شهید مطهری پردیس زاهدان

پردیس زادهدان دانشگاه شهید مطهری به عنوان شعبه ای از دانشگاه شهید مطهری تهران در سال ۱۳۷۵ فعالیت خود را آغاز کرد. این پردیس در حال حاضر در دو رشته فلسفه و کلام و فقه و مبانی حقوق در دو مقطع کارشناسی و کارشناسی ارشد از طریق آزمون سراسری دانشجو می پذیرد.

دانشگاه آزاد اسلامی

دانشگاه پیام نور

مؤسسهٔ غیرانتفاعی هاتف

مؤسسهٔ غیرانتفاعی پرتو

استانداری و شهرداری

استانداری

استانداران سیستان و بلوچستان پس از پیروزی انقلاب ۱۳۵۷ ایران، غلامرضا دانش‌نارویی از اسفند ۱۳۵۷ تا مرداد ۱۳۵۸، حبیب جریری از مرداد ۱۳۵۸ تا دی ۱۳۵۸، حمید بهرامی از دی ۱۳۵۸ تا تیر ۱۳۵۹، منوچهر محمدی از شهریور ۱۳۵۹ تا بهمن ۱۳۶۰، محمدتقی عاقبت‌رفعت از بهمن ۱۳۶۰ تا تیر ۱۳۶۲، سید احمد نصری از تیر ۱۳۶۴ تا آبان ۱۳۶۴، محمود اشجع از دی ۱۳۶۴ تا مهر ۱۳۶۸، محمود حجتی از مهر ۱۳۶۸ تا شهریور ۱۳۷۳، وجیه‌اله آقاتقی از شهریور ۱۳۷۳ تا دی ۱۳۷۳، علی‌بخش جهانبخش از دی ۱۳۷۳ تا مهر ۱۳۷۶، سید محمود حسینی از مهر ۱۳۷۶ تا تیر ۱۳۸۱، حسین امینی از تیر ۱۳۸۱ تا شهریور ۱۳۸۴ و حبیب‌اله دهمرده از شهریور ۱۳۸۴ تا شهریور ۱۳۸۷ بوده‌است و در حال حاضر علی اوسط هاشمی از جانب دولت حسن روحانی سکان دار استانداری استان سیستان و بلوچستان می‌باشد.

شهرداری

شهرداری زاهدان در سال ۱۳۲۵ خورشیدی باعنوان بلدیه تأسیس شد. شمار کارکنان این نهاد در ابتدای راه‌اندازی بالغ بر ۱۱ نفر بوده که وظیفهٔ پاکسازی شهر و آبرسانی به نقاط مختلف آن را برعهده داشته‌است.

پس از پیروی انقلاب ۱۳۵۷ ایران، شهرداری زاهدان صاحب درجهٔ ۸ شهرداری، ۱۸۶ پست کارمندی و ۳۶۰ پست کارگری شد. در سال ۱۳۷۴ خورشیدی، این شهر به ۳ منطقه و ۹ ناحیهٔ شهرداری تقسیم گردید. زاهدان تاکنون ۴۰ شهردار مختلف را به خود دیده‌است.

صدا و سیما زاهدان

صدا

رادیو زاهدان در سال ۱۳۳۸ خورشیدی راه‌اندازی شد و از سال ۱۳۳۹ خورشیدی با فرستندهٔ کالینز شروع به فعالیت کرد. این فرستنده پرقدرت‌ترین فرستندهٔ شرق ایران بوده و برنامه‌های داخلی و خارجی مرکز را تحت پوشش خود قرار داده بود.

شبکهٔ استانی صدای مرکز سیستان و بلوچستان در سال ۱۳۸۰ خورشیدی راه‌اندازی شد. این امر سبب افزایش میزان تولید و پخش برنامه‌های رادیویی در این مرکز گردید. امروزه صدای مرکز سیستان و بلوچستان با دارا بودن ۶ مرکز رادیویی و ۴ استودیوی پخش، یکی از مهم‌ترین مراکز صدا در ایران به‌شمار می‌رود.

سیما

پیش از راه‌اندازی شبکه استانی هامون، تلویزیون زاهدان هر هفته ۵ ساعت برنامهٔ تلویزیونی پخش می‌کرد. پس از افتتاح این مرکز در سال ۱۳۸۲ خورشیدی، میزان برنامه‌های تولیدی آن به ۷ الی ۸ ساعت در روز افزایش یافت.

از مهم‌ترین فیلم‌های سینمایی تولید این مرکز در سال‌های اخیر می‌توان به «تب پنهان»، «چاه فرشته» و «دور از هیاهو»، از مهم‌ترین سریالها می‌توان به《شمبل و شاهی》، «بازگشت به خانهٔ پدری»، «خاطرات خاموش»، «در مسیر کوچ» و «رودخانهٔ سرباز»، «ستاره‌های شرق»، «گل‌فشان‌ها» و «مستند کوه خواجه» و از مهم‌ترین برنامه‌های کودک می‌توان به «عروسک مهربانی و صحرا» و «قصه‌های شهر سوخته» اشاره کرد.

مراکز فرهنگی، تاریخی و تفریحی

  • کوهستان پارک (آستان مقدس پنج شهید گمنام)
  • مجتمع فرهنگی، تفریحی لادیز
  • مجتمع تفریحی ایران بلوچ
  • مجتمع تفریحی براسان
  • مجتمع سنتی شبستان
  • مجتمع تفریحی گراناز
  • بوستان فرهنگیان
  • سینما اشراق
  • کتابخانهٔ عمومی استاد کامبوزیا
  • پارک لاله
  • باغ خانواده
  • پارک ملت
  • موزهٔ شهدا
  • موزهٔ منطقه‌ای جنوب شرق ایران
  • موزه پست
  • باغ خاتم
  • مجتمع تفریحی امام زمان (عج)
  • باغ امام علی (ع)
  • پارک شادی
  • خانه ابویی

بیمارستان‌ها

  • بیمارستان بوعلی
  • بیمارستان فوق تخصصی چشم پزشکی الزهرا (س)
  • بیمارستان حضرت علی‌اصغر
  • بیمارستان پیامبراعظم
  • بیمارستان امام علی
  • بیمارستان تأمین اجتماعی
  • بیمارستان خاتم‌الانبیا
  • بیمارستان نبی اکرم

جستارهای وابسته

  • نیروگاه گازی زاهدان
  • بمب‌گذاری ۱۳۸۹ در زاهدان
  • بمب‌گذاری ۱۳۸۸ در زاهدان

پیوند به بیرون

  • دانشکده فنی سما زاهدان
  • گالری عکس از شهر زاهدان
  • پرتال شهرداری زاهدان
  • وب‌گاه زاهدان‌پرس
  • وب‌گاه زاهدان‌نیوز
  • پورتال استان سیستان و بلوچستان
  • دانشگاه سیستان و بلوچستان
  • دانشگاه پیام نور سیستان و بلوچستان
  • دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی-درمانی زاهدان
  • دانشگاه آزاد اسلامی واحد زاهدان
  • وب‌گاه صدا و سیمای مرکز سیستان و بلوچستان
  • سازمان آتش‌نشانی و خدمات ایمنی زاهدان
  • وب‌گاه هفته‌نامهٔ صبح زاهدان
  • اطلاعات کامل شهری اقتصادی اجتماعی و اقامتی شهر زاهدان در پرتال جامع شهرداری زاهدان

منابع

زابل


زابُل، یکی از شهرهای ایران در استان سیستان و بلوچستان است. این شهر مرکز شهرستان زابل است. فرمانداری زابل در سال ۱۳۹۲ به فرمانداری ویژه و معاونت استانداری ارتقاء یافت. زابل (زابلستان) در قدیم (سکستان یا سجستان (سیستان) و نیمروز نامیده می‌شد. محلی که امروز زابل نامیده می‌شود در گذشته زمین‌هایی با تپه‌هایی از سبزه زارها و رسوبات دریایی بوده که قسمتی ازآن در مسیر رودخانه هیرمند قرار داشته‌است. با کم شدن آب رودخانه بر وسعت خشکی‌های اطراف آن افزوده شد و با اتصال این منطقه به روستای حسین‌آباد، آبادی بزرگی تشکیل گردیده‌است. بعدها تأسیس پادگان نظامی بر اهمیت آن افزوده‌است. در سال ۱۳۱۴ هجری شمسی بر طبق مصوبه هیئت وزیران، آن آبادی را زابل نامیدند و در سال ۱۳۱۶ خورشیدی به مرکز سیستان تبدیل شد. زابل بیشتر آثار تاریخی و باستانی را در استان به خود اختصاص داده است -یکی از پربارترین این آثار شهر سوخته با تمدن چندین هزار ساله در ۷۰ کیلومتری زابل واقع شده‌است. سازمان بهداشت جهانی زابل را آلوده‌ترین شهر دنیا در سال ۲۰۱۶ نامید.

علت نامگذاری و تاریخچه

در راستای اعمال قدرت دولت تمرکزگرای پهلوی بر سراسر ایران که از تنوع قومی و فرهنگی بالایی برخوردار بود تلاش صورت میگرفت تا با پیروی از تحولات روساختی در ترکیه ، شعار ناسسونالیستی ایرانی پیش برده شود و به همین دلیل به صورت دستوری و بسیار شتابزده بسیاری از اسامی با پسوند و پیشوند شاه ، پهلوی ، شاهپور و غیره جایگزین شد. در همین راستا اسامی برخی از اماکن تاریخی و اسطوره‌ای که مربوط به حوزه فرهنگ ایران باستان میشد اما بر اساس تقسیمات جدید آن اماکن در حوزه فعلی ایران قرار نداشت و در کشورهای همسایه واقع شده بود بنوعی که کشورهای همسایه تمام افتخارات تاریخی و بار فرهنگی آن اماکن را بنفع خود مصادره میکردند احیای این‌گونه اسامی نیز در فهرست تغییرات قرار گرفت. زابل نیز که با توجه به فرهنگ ایران باستان و ادبیات شاهنامه‌ای ، مهد پهلوانان نامی ایران به‌شمار می‌امد با اینحال در دوران معاصر تا عصر پهلوی اول مکانی به این نام در ایران وجود نداشت و در عوض زابل و زابلستان نام مکانهایی در کشور افغانستان بود. ازین رو در دوره پهلوی اول به منظور حفظ و احیای ارزش‌های ملی ایران باستان ، حسین‌آباد یا به عبارتی نَصرَت‌آباد بر اساس مصوبه فرهنگستان به زابل تغییر نام یافت. این درحالیست که حسین‌آباد قدمتی کمتر از دویست سال دارد و نام و نشانی نیز از زابل تاریخی در خود ندارد.

شهرستان زابل در قدیم سیستان و نیمروز و... خوانده می‌شد. محلی که امروز زابل نامیده می‌شود بیش ازآن زمین‌هایی با تپه‌هایی از رسوبات دریایی بود که قسمتی از آن درمسیر رودخانه قرار داشت با کم شدن آب رودخانه بر وسعت خشکی‌های اطراف آن افزوده شد و بااتصال این منطقه به روستای حسین‌آباد، آبادی بزرگی تشکیل گردید. بعدها تأسیس پادگان نظامی بر اهمیت آن افزود. در سال ۱۳۱۴ شمسی طبق تصویب‌نامه هیئت وزیران، آن آبادی را زابل نامیدند و در سال ۱۳۱۶ شمسی به مرکز سیستان تبدیل شد. از ارتفاعات مهم این شهرستان کوه خواجه و قلعه رستم است که درغرب زابل قرار دارد. در فراز این کوه تصویری از رستم پهلوان که گرزی دو سر دردست دارد، نقش بسته‌است. در دامنه‌های جنوبی آن نیز ویرانه‌های بناهای منسوب به دوره اشکانیان به جا مانده که در زمان خود بسیار با شکوه بوده‌است. زابل امروزی شهری به نسبت توسعه یافته و مجهز به انواع خدمات مورد نیاز جامعه شهری است.

جمعیت

جمعیت این شهر بر پایه آمار سرشماری سال ۱۳۸۵ برابر با ۱۳۰٬۶۴۲ نفر است.

اماکن گردشگری و تاریخی

آتشکده کرکویه • تخت عدالت • کوه خواجه • قلعه سام • سه کوهه • شهر سوخته • دهانه غلامان • قلعه رامرود • قلعه مچی • قلعه تپه • قلعه رستم • قلعه کهک کهزاد • چاه نیمه • آرامگاه خواجه غلطان • زیارتگاه بی‌بی دوست • ارگ خان ملک کیانی •

صنایع دستی

  • پشتی و گلیم‌بافی
  • قالی‌بافی
  • توتن‌سازی (بلم‌سازی)
  • تولید ابزارآلات موسیقی
  • کلوچه و نان‌پزی
  • حصیربافی یا خولک‌بافی
  • پرده‌بافی
  • خومک دوزی (خامه دوزی بر روی لباس مردانه)

تربیت بدنی

این شهرستان از وجود ۱ استادیوم، ۹ میدان فوتبال، ۴ زمین والیبال، ۱۰ زمین بسکتبال، ۲۸ سالن ورزشی و ۳ ورزشگاه بهرمند می‌باشد. سرانه فضای ورزشی سرپوشیده به ازای هر هزار نفر ۳۳ متر مربع و سرانه فضای ورزشی روباز ۵۷ متر مربع برای هزار نفر جمعیت است.

امور تولیدی و اقتصادی

منابع آب و خاک

در سال ۱۳۸۲ حجم آب‌های زیر زمینی در شهرستان زابل – میلیون متر مکعب بوده که معادل – درصد کل آب‌های زیر زمینی استان می‌باشد. همچنین کل منابع آبهای سطحی در این شهرستان ۹۶ میلیون متر مکعب بوده که حدود ۵۰ میلیون متر مکعب از این آب‌ها برداشت شده‌است.

کشاورزی، منابع طبیعی و دامپروری

در سال زراعی ۸۳–۱۳۸۲ سطح زیر کشت محصولات زراعی و باغی شهرستان زابل بالغ بر ۲۵۸۶۱ هکتار است که ۱/۱۶ درصد از سطح کشت زیر کشت استان را تشکیل می‌دهد. از این مقدار ۵۶/۱ درصد به کشت باغات و ۱/۱۶ درصد به زراعت‌های سالانه اختصاص دارد. محصولات عمده زراعی شهرستان غلات، محصولات جالیزی و نباتات علوفه‌ای می‌باشد. طی همان سال، ۱۱۸ واحد صنعتی پرورش و نگهداری دام و طیور در سطح شهرستان فعال بوده‌است. همچنین میزان تولید شیر، گوشت قرمز، گوشت مرغ و عسل به ترتیب ۳۷، ۱/۷، ۳ و – هزار تن بوده‌است. لازم است ذکر شود این شهرستان دارای ۳۱۶ واحد پرورش ماهی با تولید ۱۰۸هزار تن می‌باشد.

جنگل و مرتع

در سال ۱۳۸۲ شهرستان زابل، ۴۷۴۵۹۵ هکتار مرتع وجود داشته و مقدار علوفه قابل برداشت از این مراتع صفر تن بوده‌است. مساحت جنگل‌های طبیعی شهرستان ۱۱۰۰۰ هکتار و مساحت جنگل‌های مصنوعی نیز ۱۶۳۳ هکتار می‌باشد.

صنعت و معدن

تعداد صنایع موجود شهرستان زابل ۷۲ واحد می‌باشد که تعداد – واحد آن در نقاط روستایی و تعداد – واحد بقیه در نقاط شهری مستقر می‌باشند. در سال ۱۳۸۲ تعداد ۲ کارگاه فعال مسئولیت استخراج معادن را به عهده داشته که عمده‌ترین معادن موجود در سطح این شهرستان عبارت‌اند از: کرومیت – مرمر – سنگ لاشه. سهم شهرستان از کارگاه‌های معدنی فعال استان ۳/۱۳ درصد می‌باشد. میزان تولیدات اسمی سالانه گروه معدنی غیر فلزی – تن می‌باشد که – درصد تولیدات معدنی کل استان را به خود اختصاص داده‌است.

پیوند به بیرون

  • سایت شهرداری زابل
  • سایت فرمانداری ویژه زابل

منابع

  • اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳، ص۱۳۰.
  • مختصات
  • دانشگاه زابل
  • شهرستان زابل

چابهار

چابَهار تلفظ (چاه‌بهار، چهاربهار) (به بلوچی: چَهبار) یکی از شهرهای جنوب خاوری استان سیستان و بلوچستان ایران و تنها بندر اقیانوسی این کشور می‌باشد که در کرانهٔ دریای مکران و اقیانوس هند قرار دارد. لنگرگاه آن قابلیت پهلوگیری کشتی‌های اقیانوس‌پیما را دارد و از مناطق آزاد بازرگانی ایران است.

بندر چابهار به دلیل موقعیت راهبردی، که نزدیک‌ترین راه دسترسی کشورهای محصور در خشکی آسیای میانه (افغانستان، ترکمنستان، ازبکستان، تاجیکستان، قرقیزستان و قزاقستان) به آب‌های آزاد است از اهمیت فراوانی برخوردار است و سازندگی و سرمایه‌گذاری فراوانی در آن صورت می‌گیرد؛ از جمله ساخت اسکله و افزایش گنجایش بارگیری کشتی‌های اقیانوس‌پیما (در خلیج چابهار) و ساخت راه‌آهن به سوی آسیای میانه و احداث فرودگاه بین‌المللی. این بندر یکی از مهم‌ترین چهارراه‌های کریدور شمال-جنوب بازرگانی جهانی است.

چابهار علاوه بر موقعیت بازرگانی، دارای جاذبه‌های فراوان تاریخی و طبیعی است. آب و هوای این شهر و پیرامون آن همیشه بهاری و معتدل است و به همین دلیل چابهار (چهاربهار) نامیده می‌شود. چابهار مرکز شهرستان چابهار است که در منتهی‌الیه جنوب شرقی ایران در کنار آب‌های گرم اقیانوس هند قرار دارد.

پیشینه

در دوره قاجار در سال ۱۲۷۰ قمری، ابراهیم‌خان بهزادی بمی (سرتیپ) به حکومت بمپور انتخاب شد و در عصر حکمرانی او دولت وقت ایران بلوچستان را تصرف کرد. در سال ۱۲۸۱ قمری، ابراهیم خان قلعه محکم «ایرافشان» که تسخیرناپذیر به نظر می‌رسید را تصرف کرد و بدین ترتیب قدرت دولت مرکزی را تا نزدیکی کوهک و چابهار و گواتر توسعه داد. چابهار اما تا سال ۱۲۸۹ قمری در تصرف اعراب مسقط قرار گرفت و آن‌ها تلاش داشتند این بندر مهم را متصرف گردند. انگلیس‌ها و به ویژه شخص گلداسمید که برای حکمیت مرزی بین ایران و منطقه کلات تحت نفوذ انگلیس منصوب شده بود نیز از ادعای اعراب مسقط بر چابهار پشتیبانی می‌کردند. برای جلوگیری از چنین تهدیداتی، دولت ایران دست به کار شد و ابراهیم خان در سال ۱۲۸۹ قمری بندر چابهار را تصرف کرد تا قدرت خود را بسط دهد.

در سال ۱۳۰۴ خورشیدی، دولت قاجار تلاش کرد حاکمیت خود را بر چابهار تثبیت کرده و سردار دین محمدخان داماد دوست محمدخان را سرکوب نماید. در گزارش فرمانده قسمت کرمان در دهم اسفندماه ۱۳۰۴ به وزارت جنگ، بر ضرورت مقابله با دین محمدخان و ایجاد پادگان نظامی در چاه بهار و برقراری نظم در امور گمرک این شهر تأکید شده‌است. در این گزارش، به این موضوع نیز اشاره گردیده بود که ناآرامی‌ها در بلوچستان و به ویژه آشوب‌های دین محمدخان بر اثر سیاست دولت انگلیس است و دلیل این سیاست دولت انگلیس نیز بیم این دولت از اقتدار دولت مرکزی ایران در بلوچستان و به ویژه در چاه بهار دانسته شده‌است. اقتداری که می‌توانست نفوذ ایران در بلوچستان انگلیس را نیز امکان‌پذیر نماید. در سال ۱۳۰۷ خورشیدی، عملیات نظامی علیه دوست محمدخان آغاز شد. در بهمن ماه ۱۳۰۷ آخرین حکومت بلوچستان سقوط کرد. با حذف دوست محمدخان از معادلات سیاسی بلوچستان، قدرت دولت مرکزی در این ایالت، و ازجمله در چابهار به‌طور کامل تثبیت شد. در سال ۱۳۵۲ هجری شمسی طرح جامع راه اندازی بندر چابهار آغاز شد و در همین راستا قراردادهایی نیز با پیمانکاران منعقد گردید، پس از پیروزی انقلاب اسلامی چند سال عملیات راه اندازی بندر متوقف شد پس از آن مجدداً این پروژه از سر گرفته شده و در سال ۱۳۶۲ عملاً به بهره‌برداری رسید. البته تکمیل این پروژه تا چند سال بعد نیز ادامه پیدا کرد.

موقعیت اقتصادی و بازرگانی

براساس پیش‌بینی محققان سازمان ملل در زمینه حمل و نقل بین‌المللی، حدود نیمی از حمل ونقل جهان میان خاور دور با سایر نقاط دنیا انجام می‌شود. از مجموع ۳ کریدور حمل ونقل جهانی که کارشناسان سازمان ملل برای این امر پیش‌بینی کرده‌اند، ۲ کریدور ازایران می‌گذرد و چابهار نقطه عبور جنوبی‌ترین کریدور شرقی–غربی جهان خواهد بود. این کریدور از «دروازه ابریشم» درچین آغاز می‌شود و قلب اقتصاد این کشور یعنی استان کانتون را تغذیه کرده و به سرزمین آسیای جنوب شرقی می‌پیوندد و پس از طی این مسیر وارد هندوستان شده و با پوشش مهم‌ترین شهرهای این ناحیه مانند کلکته، ناکپور، جایپور، حصیرآباد، کراچی و بن قاسم به چابهار می‌رسد.

بندر چابهار به دلیل موقعیت راهبردی، که نزدیک‌ترین راه دسترسی کشورهای محصور در خشکی آسیای میانه (افغانستان، ترکمنستان، ازبکستان، تاجیکستان، قرقیزستان و قزاقستان) به آب‌های آزاد است از اهمیت فراوانی برخوردار است و سازندگی و سرمایه‌گذاری فراوانی در آن صورت می‌گیرد؛ از جمله ساخت اسکله و افزایش گنجایش بارگیری کشتی‌های اقیانوس‌پیماو ساخت راه‌آهن به سوی آسیای میانه و احداث فرودگاه بین‌المللی. این بندر یکی از مهم‌ترین چهارراه‌های کریدور شمال-جنوب بازرگانی جهانی است.[۱]

منطقه آزاد چابهار با مساحت ۱۴ هزار هکتار در منتهی‌الیه جنوب شرقی ایران در ۲۵ درجه و ۲۰ دقیقه عرض شمالی و ۶۰ درجه و ۲۷ دقیقه طول شرقی در شرق خلیج چابهار و در کنار آب‌های دریای عمان قرار دارد. این منطقه به‌وسیله شبکه حمل و نقل زمینی و هوایی از شمال به کشورهای آسیای میانه و افغانستان، از شرق به پاکستان و از جنوب به اقیانوس هند اتصال می‌یابد. دسترسی مستقیم به آب‌های آزاد و قرارداشتن در خارج از خلیج فارس و همین‌طور عدم آسیب‌پذیری در مواقع بروز بحران، موقعیت استراتژیکی را برای ایجاد یک گذرگاه ارتباطی بین کشورهای آسیابی میانه و سایر کشورهای جهان فراهم آورده‌است. بنا بر نظر سازمان ملل، چابهار یکی از مهم‌ترین راه‌های کریدور شرق-غرب و جنوبی‌ترین راه این کریدور است.

موقعیت جغرافیایی و وسعت

شهرستان چابهار با مساحتی حدود ۱۷۱۵۵ کیلومتر مربع در منتهی‌الیه جنوب شرقی ایران در کنار آب‌های گرم دریای عمان و اقیانوس هند قرار گرفته‌است. این شهرستان از جانب شمال به شهرستان‌های ایرانشهر و نیکشهر و از جنوب به دریای عمان و از شرق به پاکستان و از غرب به استان‌های کرمان و هرمزگان محدود است.

بندر چابهار-مرکز شهرستان- با وسعتی بالغ بر ۱۱ کیلومتر مربع در ارتفاع ۷ متر از سطح دریا قرارگرفته‌است و در ۶۰ درجه و ۳۷ دقیقه طول شرقی و ۲۵ درجه و ۱۷ دقیقه عرض شمالی قرار دارد. فاصله هوائی شهرستان چابهار تا تهران ۱۴۵۶ کیلومتر و فاصله زمینی از طریق جاده ایرانشهر- کرمان ۱۹۶۱ کیلومتر است. فاصله بندر چابهار تا مرکزاستان ۷۳۸ کیلومتر می‌باشد. این شهرستان حدوداً دارای ۳۰۰ کیلومتر مرز آبی در دریای عمان می‌باشد.

بندر چابهار هم‌عرض جغرافیایی بندر میامی در شبه‌جزیره فلوریدای آمریکا است و دارای شرایط آب و هوایی کاملاً همانند بندر میامی است. چابهار در ۲۲۸۶ کیلومتری تهران قرار گرفته‌است. فاصله آن تا زاهدان ۷۲۱ کیلومتر و تا بندر کراچی ۹۰۰ کیلومتر است.

خلیج چابهار با بریدگی طبیعی و استثنایی خود، بزرگترین خلیج ایران در پیرامون سواحل دریای عمان به‌شمار می‌رود و نزدیکترین آبراه به اقیانوس هند است.

نام

گمان غالب این است که نام چابهار تغییریافتهٔ چهاربهار است چرا که این منطقه همیشه آب و هوای بهاری دارد. گمانه دیگر این است که چون در قدیم مردم چابهار به این بندر چه بار می‌گفتند (به معنای اینکه از مسافران می‌پرسیدند که چه باری دارند) پس چابهار تغییریافتهٔ «چه بار» است. چابهار در گویش محلی مردم این منطقه به کسانی گفته می‌شود که در اطراف چاه آب سکنی گزیده‌اند در شهر چابهار جهت تأمین آب مورد نیاز مردم در زمان قدیم از چاه‌هایی که مردم حفر می‌کردند استفاده می‌شده‌است و چه به معنای چاه آب و بار به معنای پیرامون. این اصطلاح به مرور زمان با ورود غیربومیان به شهر و توسعه شهر آن به چابهارو چهار بهار تغییر یافته‌است.

آب و هوا

همجواری منطقهٔ آزاد چابهار با دریا، نزدیکی به مدار رأس‌السرطان و قرار گرفتن درمسیر بادهای موسمی شبه قاره هند و جبهه‌های استوایی موجب گردیده‌است که دارای آب هوایی گرمسیری معتدل با رطوبت نسبی باشد. این منطقه گرمترین نقطه کشور در زمستان وخنک‌ترین بندر جنوبی ایران در تابستان است. متوسط دمای بیشینه (در خرداد ماه) طی یک دوره ۷ ساله ۳۱ درجه سانتیگراد، متوسط دمای کمینه (در دی ماه) ۱۹ درجه سانتیگراد، و متوسط دما در طول سال ۲۶ درجه سانتیگراد است. حداقل رطوبت نسبی ۶۰ درصد و متوسط رطوبت نسبی ۷۰ درصد گزارش شده‌است. متوسط بارندگی سالانه کمتر از ۲۰۰ میلی‌متر در سال است که ۶۴ درصد آن در زمستان می‌بارد.

به‌طور کلی آب و هوای چابهار دارای کمترین تغییرات در فصول چهارگانه سال است و درجه رطوبت تنها در دو ماه از سال (اردیبهشت و خرداد) بالا می‌رود. برای مثال، هوای شهر چابهار در تابستان از تهران خنک‌تر است. آنچه کمی برای مسافران و برخی ساکنان آزار دهنده است شرجی بیش از حد هواست که سنگینی و کسلی بدن را افزایش می‌دهد.

دیدنی‌های طبیعی

  • وب سایت جامع گردشگری چابهار، معرفی کلیه اماکن گردشگری، جاذبه‌های طبیعی، مراکز اقامتی، مراکز خرید، سفارش آنلاین غذاهای محلی، راهنمایان گردشگری، پکیج گردشگری، کرایه ماشین اختصاصی، و پیشنهادهای ویژه و تخفیف،
  • خلیج چابهار با جلوه‌های طلوع و غروب خورشید در دریا.
  • در کناره‌های دریای عمان و در قسمت جنوبی شهرستان چابهار صخره‌های بزرگی در اثر پیشروی آب دریا و فرسایش سنگ‌های رسوبی به وجود آمده که چشم‌اندازی زیبا را تشکیل داده‌است.
  • بندر چابهار دارای دو اسکله بزرگ به نام‌های اسکله شهید کلانتری و اسکله شهید بهشتی با ظرفیت تخلیه و بارگیری ۱۵ تا ۱۰۰ هزار تن است.
  • در چابهار چندین اسکله صیادی وجود دارد که سه اسکله صیادی تیس، رمین و بریس از بقیه دیدنی‌تر هستند. اسکله تیس در داخل محوطه منطقه آزاد و رمین در ۱۰ کیلومتری و بریس در ۶۰ کیلومتری چابهار قرار دارد.
  • در بین دشت کهیر و تنگ و در ۲۰ کیلومتری روستای کهیر در مسیر جاده تنگ گالک به فاصله چند کیلومتری سه تپهٔ کوچک گل‌فشان به ارتفاع ۱۰–۲۰ متر وجود دارد که دو تای آن‌ها همانند تپه بوده و از چندین سال پیش غیرفعال شده‌است و سومی شکل یک آتشفشان در حال حاضر فعال می‌باشد و از دهانه آن گل سرد طوسی رنگی تراوش می‌کند. نظیر آن در سه نقطه دیگر جهان گزارش شده‌است.

مجتمعی تفریحی در کنار این کوه در حال ساخت است. این پارک با حمایت مالی سازمان میراث فرهنگی و گردشگری استان سیستان و بلوچستان و توسط شرکت عمران و توسعه رهاورد ساخته شده‌است.

  • تالاب لیپار در ۱۵ کیلومتری شهر چابهار بعد از روستای رمین در مسیر جاده‌ای ساحلی گواتر و در تنگه‌ای صخره‌های مشرف به دره‌ای سبز قرار دارد. از بالای آن روستای لیپار در میان سبزه‌زارها پیدا است. در میان دو کوه که فاصله چندانی با هم ندارند آب‌بندی ایجاد شده که آب‌های سرگردان اطراف را جمع نموده‌است و به آبگیری به طول ۱۴ کیلومتر تبدیل شده‌است. در این آبگیر انواع بوته‌ها و درختچه‌ها از نوع گز و کلیر و چش منطقه‌ای با اکو سیستم خاصی را به وجود آورده‌است. پرندگانی چون چنگر، فلامینگو، کشیم، انواع حواصیل، طاووسک، باقرقره، تیهو، عقاب دشتی، و خوتکا در منطقه دیده می‌شود.
  • انجیر معابد (لور لول)، و به زبان محلی‌ها کرگ، درخت بزرگی است که در نوار ساحلی چابهار می‌روید. در آن شیره سفید رنگی جریان دارد و از درختان تیره کائوچوئی به‌شمار می‌آید. تاج این درخت بزرگ و پهن است و از انشعابات آن ریشه‌های نابجا می‌روید. پوست درخت صاف و خاکستری، برگهایش بیضی شکل ساده و درشت است، میوه‌های آن نارنجی رنگ و به درشتی فندق و قابل خوردن است. عموماً این درختان دارای قدمتی بالای صد سال هستند و اکثراً در نزدیکی زیارتگاه‌ها قرار دارند یا قبلاً زیارتگاه بوده‌اند، در حال حاضر در روستاهای رمین، تیس کوپان، ماشی، لیپار و کوپان سر از این درخت‌ها وجود دارد.
  • در ناحیه ساحلی خلیج گواتر به ویژه در خور باهو و در نزدیکی محلی که رودخانه باهو کلات به دریای عمان می‌ریزد، جنگلی از گونه حرا پدیدار می‌گردد. حرا درختچه‌ای است که در مردابهای نواحی گرم کرانه‌های عربستان، مصر و جنوب ایران از جمله شهرستان چابهار می‌روید. از مشخصات حرا این است که دانه‌اش بر روی درخت مادر رشد اولیه را طی کرده و سپس نهال جوان حاصل از درخت جدا شده و به مرداب می‌افتد. برگ‌های حرا با دوام است و ظاهر بیضوی شکل و منتهی به یک خامه باریک می‌باشد. قسمت مورد استفاده پوسته شاخه آن می‌باشد.
  • رودخانه باهوکلات در ۹۰ کیلومتری شرق چابهار به خلیج گواتر دریای عمان سرازیر می‌شود. این رودخانه به ویژه به دلیل زیستگاه تمساح ایرانی از نظر گردشگری اهمیت دارد. گاندو یا تمساح پوزه کوتاه بطور طبیعی در این منطقه زندگی می‌کند.
  • کوه‌های بدبوم یا مریخی نیز یکی از مناظری است که به موازات ساحل از منطقهً کچو تا خلیج گواتر کشیده شده‌اند و از پدیده‌های ژئومورفولوژی این ناحیه هستند.
  • مجتمعی تفریحی-علمی موسوم به مجتمع نجوم در جاده ساحلی چابهار بریس در حال ساخت می‌باشد. این مجتمع که در خاورمیانه بی‌نظیر است به علت موقعیت مکانی خاص خود برای منجمان قابل توجه می‌باشد.

این مجتمع با حمایت مالی سازمان میراث فرهنگی و گردشگری استان سیستان و بلوچستان و توسط شرکت فراز برج نما در حال ساخت می‌باشد مراحل اولیه این کار چندی پیش آغاز شده‌است.

  • کوه‌های مینیاتوری چابهار که در مسافتی به طول ۴۰ تا ۵۰ کیلومتر از چابهار در مسیر گواتِر قرار دارند.
  • جزیره شیطان که در دو کیلومتری شرق پسابندر واقع شده و ظاهری صخره ای دارد.

آثار تاریخی

ویرانه‌ها

  • ویرانه‌های تیس در بخش مرکزی دهستان کمبل سلیمان آثاری از ویرانه‌های قدیمی در دره تیس باقی است
  • در محوطه باستانی کنارک در شمال غربی و جنوب شرقی کنارک ابزاری از دوران پارینه سنگی میانی بدست آمده که در یک سطح صاف به صورت پراکنده پخش شده‌اند و شبیه ابزار شمال غربی ایران و ابزار لادیزی می‌باشند و به آثار دوران پارینه سنگی شبیه هستند. در بخش جنوب شرقی ابزاری بدست آمده که در کنار آن‌ها مقداری سفال ساده و منقوش مربوط به هزاره چهارم و اوایل هزاره سوم قبل از میلاد دیده می‌شود.
  • بر فراز کوه شهباز بند آثار حصاربند و پی بندهای ساختمان و آثار شهرنشینی و خانه‌های مسکونی باقی‌مانده‌است. بنا بر باور بومی‌ها برفراز این کوه بازهای شکاری شاه تربیت می‌شده‌اند.
  • شیرک سنت در شمال و شمال شرقی دره تیس واقع گردیده و دارای اثر دیواری است که از دیواری است که از پیروز گت عظیم‌تر و قطورتر به‌نظر می‌آید و شاید شهرک یا آبادی کوچکی در دره تیس بوده‌است.

قلعه‌ها

  • قلعه تیس (قلعه پرتغالی‌ها) در ۵ کیلومتری شمال غربی چابهار، در روستای تیس قرار دارد. این قلعه از دوران اسلامی است و شماره ثبت ملی آن ۵۵۵ است.
  • قلعه پیروز گت در بخش مرکزی پنج کیلومتری شمال غربی چابهار در روستای تیس قرار دارد. این اثر از دوره اشکانیان و ساسانیان است. این قلعه بر فراز تپه‌ای در وسط دره تیس واقع است. ارتفاع تپه از ارتفاع دو رشته کوه اطراف تپه بیشتر نیست.
  • قلعه بلوچ گت در بخش مرکزی ۵ کیلومتری شمال غربی روستای تیس قرار دارد. این قلعه بر بالای کوهی مرتفع قرار گرفته‌است آثار دیوار قلعه و یک برج دیدبانی از آن بر جای مانده‌است بقایای دو مقبره هرمی شکل برجسته که با سنگ و ساروج بنا گردیده‌اند و از نوع مقابر اسلامی می‌باشند دیده می‌شود.
  • قلعه انوشیروان سنگان در بخش دشتیاری دهستان باهوکلات دو کیلومتری روستای سنگان قرار دارد. قدمت آن ۳۰۰ سال است. این قلعه بر فراز کوهی قرار گرفته‌است. نوشیروان خان از قوم گیچکی ساکن در گیچ حدود ۳۱۱ سال پیش به باهوکلات مهاجرت کرده و قلعه را ساخته‌است.
  • قلعه باتل در دبستان پلان روستای گتیگ بر روی تپه خاکی قرار دارد. لایه‌های سنگ عظیمی بر روی تپه نمایان است که با فرسایش خاک زیر آن‌ها خالی شده‌است. آثاری از فسیل حیوانات و صدفهای دریایی در محل دیده می‌شود که بیانگر این است در سالیان کهن این ناحیه جزئی از دریا بوده‌است. در قسمت بالای کوه پاره‌هایی از ظروف سفالی جلب نظر می‌کند. آثاری از برج و باروها دیده می‌شود که به مرور زمان به کلی تخریب شده‌اند که تنها خرابه‌ای از آن باقی‌مانده‌است.

در محل آثاری از یک چاه به قطر یک متر و سی سانتیمتر و به شکل دایره در دل کوه کنده شده‌است دیده می‌شود.

  • در پنج کیلومتری شمال غربی روستای تیس آثار بارویی که چندین کیلومتر طول دارد و دره را از غرب به شرق دربرگرفته وجود دارد که به فیل‌بند معروف است. این دیوار عظیم با سنگ گچ و ساروج ساخته شده‌است. مردم محلی بر این باورند که سطح نزدیک خط‌الراس این رشته کوه محل نگهداری فیل‌های شاه بوده و فیل بانان در آن جا فیل تربیت می‌کرده‌اند. در حال حاضر در طول رشته کوه فیل بند آثار پی‌ها، بندها و حفره‌ها و چا ه‌هایی وجود دارد که احتمال می‌رود شهر قدیمی تیس، تأسیسات ساختمانی، بازرگانی، شهری، انبارها و سراهای مشهورش در قسمت قدیمی و بر فراز ارتفاعات سراسری دره تیس قرار داشته و دره تیس محل زراعت و دامنه آن محل دفن اموات بوده‌است.

گورستان‌های تاریخی

  • مقابر جنانی گچ در روستای تیس در دامنه کوه پیل بند در جنوب دره تیس واقع است. جنانی کچ محلی است که بنا بر باور مردم محل سکونت جن‌ها بوده‌است. مقابر جنانی کچ در یک سرازیری ملایم قرار دارند این مقابر با مقابر سیراف بوشهر شبیه هستند. با این تفاوت که تعداد قبرها کمتر و جهت آن‌ها تقریباُ شمالی جنوبی یا شمال شرقی جنوب غربی است. در میان قبرها چند قبر ایستاده بچشم می‌خورد و یک مقبره پلکانی با سرپوش صندوقچه‌ای از سنگ وگچ به صورت نیمه سالم بدون لوحه و تزئینات خارجی وجود دارد که به نظر می‌رسد از دوران اسلامی یا جدید باشد. تقریباً حدود ۲۰۰ قبر کهن درمحوطه قدیمی آن وجود دارد.
  • محوطه باستانی دمب کوه در حدود ۹۰ کیلومتری شمال شرقی چابهار در بخش دشتیاری در فاصله ۵/۲ کیلومتری روستای بلور مچی در ناحیه باهوکلات قرار گرفته‌است.

در این محوطه باستانی حدود ۴۵۰۰ تا ۵۰۰۰ تدفین تخمین زده می‌شود که این قبور به شکل اتاقک‌هایی به اندازه‌های ۱×۱ و ۲×۵/۱ و ۲×۲ متر بنا گردیده‌اند.

  • گورستان تپه نهادی در پنج کیلومتری چابهار روستای تیس در دامنه کوه فیل بند و در جنوب تیس در یک زمین با شیب ملایم قرار دارد. تعداد این قبرها زیاد نیست ولی سه مقبره در کنار هم قرار دارند که دو قبر بزرگ در دو طرف و یک قبر کوچک در میان آن‌ها واقع شده‌است. جهت آن‌ها شمالی جنوبی و شیب آن‌ها رو به شمال است، بنا بر این سرمرده‌ها در جهت جنوبی شمالی واقع است. هر سه قبر در سنگ کنده شده‌اند. احتمالاُ این مقابر متعلق به اعضای یک خانواده هستند که در یک حادثه از بین رفته‌اند چنین مقابری به صورت خانوادگی و دسته جمعی در قبرستان‌های کارتار در لبنان دیده شده‌است.
  • گورستان قدیمی دشتیاری در بخش دشتیاری قرار دارد. سر آوریل اشتین در ۱۹۳۲ میلادی این محل را کاوش کرده‌است. قدمت آن به پیش از تاریخ دوره آهن می‌رسد. قبور شناسایی شده در این منطقه دارای نوعی سفال خشن قرمز یا خودی با روکش سفید هستند که بعضی از آن‌ها آثاری از قبیل مانده‌های غذا یا آثار سنگی و فلزی دیگر مشاهده شده‌است و تعداد این قبور به ۳۰۰۰ قبر می‌رسد.
  • غارهای بان مسیتی در پنج کیلومتری شمال غربی روستای تیس در دامنه کوه شهبازبند قرار دارد. یک غار طبیعی و دو غار مصنوعی در کنار هم قرار دارند. مجموعه این غارها را مردم محل به نام بان مسیتی می‌شناسند.
  • گودانگریز (گودال انگلیس) در پنج کیلومتری شمال غربی روستای تیس در دامنه کوه فیل بند در جنوب دره تیس قرار دارد. مردم بومی نقل می‌کنند که در اواخر دوره قاجاریه و در اوایل دوره پهلوی انگلیسی‌ها به کمک عده کثیری از کارگران بلوچ در این محل اقدام به حفاری کرده و مقادیری سفال، اشیاء برنزی، آهنی و سنگی پیدا و غارت کرده‌اند.
  • مقبره سید غلام‌رسول در پنج کیلومتری شمال غربی چابهار قرار دارد. شماره ثبت ملی آن ۱۵۵۹/۳ است. قدمت آن به ۴۶۵ ه. ق می‌رسد. این مقبره با دیواره‌های سفید رنگ به سبک معماری هندی که دروازه ورودی آن در ضلع غربی بنا واقع شده‌است. پس از درب ورودی صحن بزرگ حیاط مشاهده می‌شود و امامزاده در ضلع غربی حیاط قرار گرفته‌است. بر پیشانی ورودی بنا تزئینات نقاشی الوان با طرح‌های نقوش ستاره‌های مشبک وجود دارد.
  • قدم‌گاه خضر در جنوب غربی چابهار در محلی به نام سپوزه واقع شده‌است. خواجه خضر از مشایخ مورد احترام بومی‌ها بوده و وی مقبره‌ای ندارد زیرا مردم بر این باورند که او زنده و پاسدار لنج‌ها و قایق‌های‌شان است. درقدیم مراسم خاصی در این قدمگاه بر پا می‌شد، مردم قربانی یا خرما و حلوا به مکان مورد نظر و در بین افراد تقسیم می‌کردند.

ساختمان‌ها

  • ساختمان قدیمی تلگرافخانه چابهار در خیابان مولوی قرار دارد. این ساختمان در سال ۱۲۸۱ ه‍.ق به وسیله انگلیسها ساخته شده‌است. از قدیمی‌ترین ساختمان‌های سنگی موجود در شهر چابهار است که به منظور رونق دریانوردی، تجارت و ایجاد ارتباط با هند، گواتر، چابهار، جاسک، بندر عباس توسط مجریان خط تلگراف انگلیس در دو طبقه ساخته شده‌است.
  • چاه باستانی پلان در بخش پلان روستای پلان قرار دارد و از دوره هخامنشی (سلطنت کوروش) است. این چاه باستانی با آجر ساخته شده‌است.
  • چاه باستانی تیس کوپان در دهستان کمبل سلیمان روستای تیس کوپان قرار دارد. این چاه در ارتفاعات شرقی غریی تیس کوپان قرار دارد که در کوه تراشیده شده‌است و به شکل مربع در اندازه‌های ۵/۱ در ۵/۱ متر احداث شده‌است.
  • چاه باستانی مزن چات (چاه جن‌ها) درروستای اپکان قراردارد.
  • سدهای تیس در روستای تیس در دو طرف دماغه‌ای قراردارند که قلعه تیس بر روی آن واقع است. آثار این سدها به ارتفاع ۲۰ سانتیمتر باقی است و در ساخت آن‌ها از سنگ‌های تراشیده شده و سنگ‌های دریایی تیز وبلند ملات ساروج استفاده شده‌است. تقریباُ این سدها هشت متر ارتفاع داشته‌اند که ۶/۴ متر آن به مرور زمان در زیر ماسه‌های ساحلی مدفون شده‌است. انتهای یکی از آن‌ها به کوه پیل بند و دیگری به کوه شهباز بند منتهی می‌شده که به عنوان مانعی از هدر رفتن آب شیرین ناشی از باران جلوگیری می‌کرده‌اند.

فاصله چابهار با بنادر و شهرهای جهان

الف- فاصله دریایی بندر چابهار با بعضی از بنادر مهم جهان

  • بمبئی ۷۶۸ مایل دریایی
  • پوسان ۵۶۴۵ مایل دریایی
  • سیدنی ۶۶۵۵ مایل دریایی
  • لندن ۵۶۸۶ مایل دریایی
  • شانگهای ۵۳۷۹ مایل دریایی
  • مسقط ۱۵۱ مایل دریایی
  • هنگ کنگ ۴۶۰۲ مایل دریایی
  • هامبورگ ۶۰۰۱ مایل دریایی
  • یوکوهاما ۷۰۰۰ مایل دریایی
  • شارجه ۳۷۵ مایل دریایی
  • کیپ تاون ۳۰۰۰ مایل دریایی
  • کویت ۸۹۵ مایل دریایی
  • دبی ۳۶۴ مایل دریایی
  • کراچی ۳۶۰ مایل دریایی

ب- مسافت از دیگر نقاط به منطقه آزاد چابهار

  • تهران ۲۲۸۶ کیلومتر
  • زاهدان ۷۳۱ کیلومتر
  • مرز افغانستان ۹۰۰ کیلومتر
  • مشهد ۱۶۴۷ کیلومتر
  • کراچی ۷۰۰ کیلومتر
  • عشق آباد ۱۹۱۹ کیلومتر
  • دوشنبه ۲۹۵۷ کیلومتر
  • تاشکند ۳۴۰۶ کیلومتر
  • بیشکک ۳۸۹۲ کیلومتر
  • آلماتی ۴۲۱۶ کیلومتر
  • گواتر ۷۲ کیلومتر
  • اصفهان ۱۵۰۹ کیلومتر

مراکز دانشگاهی و آموزش عالی

دانشگاه بین‌المللی چابهار، دانشگاه علمی کاربردی چابهار، دانشگاه آزادچابهار، دانشگاه علوم پزشکی چابهار، دانشگاه دریانوردی و علوم دریایی چابهار، دانشگاه پیام نور از مراکز علمی چابهار هستند.

توسعهٔ بندر چابهار و اسکله‌های آن

در سال ۱۳۵۲ طرح جامع تأسیس بندر چابهار مطرح و قراردادهای مربوطه با پیمانکاران منعقد شد. پس از انقلاب اسلامی به دلیل کمبود منابع مالی، بخشی از طرح به تعویق افتاد و بخشی از طرح شامل اسکله نصب سریع و موج‌شکن به اتمام رسید. اسکله شهید بهشتی به عنوان بندر اصلی چابهار در سال ۱۳۶۱ با توجه به جنگ عراق و ایران و با تأکید دولت بر لزوم داشتن بندر در خارج از تنگه هرمز و خلیج فارس احداث گردید. اسکله شهید کلانتری نیز باتکمیل چهار پست اسکله فلزی در سال ۱۳۶۲ عملاً به بهره‌برداری رسید. با راه‌اندازی اسکله ۵ بندر شهید کلانتری و اسکله ۵ بندر شهید بهشتی در سال‌های گذشته، در حال حاضر بندر چابهار ظرفیت پهلودهی کشتی‌ها با آبخور ۱۲٫۵ متر را دارد.

جستارهای وابسته

  • منطقه آزاد چابهار
  • شهرستان چابهار
  • خلیج چابهار
  • نیروگاه چابهار
  • بمب‌گذاری ۱۳۸۹ در چابهار
  • بندر جاسک
  • مکران
  • جزیره شیطان

منابع

  • اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: مؤسسهٔ گیتاشناسی، ۱۳۸۳ خورشیدی، ص۱۳۰.
  • نام شهردار
  • جایگاه و بلندا
  • دیدنی‌های چابهار
  • کوه‌های مینیاتوری چابهار - آسمونی. بازبینی در تاریخ سی‌ویکم مارس ۲۰۱۷ میلادی. پیوند پایدار (نسخه بایگانی شده دائمی)

پیوند به بیرون

  • ، وب سایت جامع گردشگری چابهار
  • پایگاه خبری چابهار نیوز
  • وبگاه همایش بین‌المللی چابهار، ترانزیت و توسعه محور شرق
  • شرکت مادر تخصصی ترانزیت و توسعه تجارت
  • سازمان منطقه آزاد چابهار
  • پرتال شهرداری بندر چابهار
  • اهمیت مسیرهای مواصلاتی ایران برای شبه قاره هند و اوراسیا [۲]

سراوان

سَراوان از شهرهای استان سیستان و بلوچستان و مرکز شهرستان سراوان است. محل کنونی شهر سراوان تا پیش از سال ۱۳۰۵ خورشیدی روستایی بوده به نام شستون.

جمعیت

بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهر ۱۹۱ هزار و ۶۶۱ نفر شامل ۹۶ هزار و ۵۸۹ نفر مرد و ۹۵ هزار و ۷۲ نفر زن بوده‌است.

آثار تاریخی

در محلی به نام داورپناه در سراوان، کوهی به نام مهرگان (فتح میم) وجود دارد که پیش از اسلام محل انجام مراسم نیایش به اهورامزدا بوده‌است.

قدیمی‌ترین مسجد مکران تحت عنوان مسجد جامع دزک (سراوان) با قدمت بیش از ۱۰۰۰ سال در این شهر ساخته شده‌است. سراوان دارای آثار تاریخی بسیاری می‌باشد که می‌توان در بخش مرکزی به تپهٔ کلاتک واقع در حومهٔ سراوان در روستای آسپیچ، تپه روباهک در روستای دزک همچنین قلعه‌ها و آثار موجود در شهر جالق بسیار دیدنی و از نظر تاریخی قابل اهمیت هستند. مانند قلعهٔ شیشه ریز و قلعه سرکوه که متأسفانه به دلیل بی‌توجهی در حال ازبین رفتن هستند. سنگ نوشته‌های دره نگاران ناهوک آثار بسیار قدیمی و جالبی هستند که قدمت سراوان را به وضوح مشخص می‌کنند. مدرسه دینی مولوی شهداد و خانه‌ها و درخت سرو قدیمی سرجو از آثار مهم مرکز شهرستان می‌باشد.

به گزارش ایرنا و به نقل از ریس اداره میراث فرهنگی سراوان ۴۲۰اثر تاریخی در سراوان وجود دارد که ۱۳۰ اثر آن در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده‌است.

۱–۲ سنگ نگاره‌های سراون بزرگ‌ترین نگارخانه سنگی در ایران:مهمترین و بیتشرین محل قرارگیری سنگ نگاره‌ها در محدوده مناطق شهرستان را «کوه مهرگان»، «دره کندیک»، «دره شیر و پلنگان»، «دره درو»، «دره هلی»، «کوه تونان» در سب و سوران و نقاشی‌های صخره ای «پیرگوران» و همچنین شامل روستای ناهوک، سنگ نگاره‌های «سر دشت ناهوک»، «دره نگاران» و «گشت» اشاره کرد. مهم‌ترین این سنگ نگاره‌ها که بر روی کوه‌های منطقه سردشت دردره ای بنام دره نگاران در محدوده روستای ناهوک واقع شده‌است وبراساس بررسی‌های تاریخی وکارشناسی‌های باستان‌شناسی مربوط به دره شکار مربوط به ده هزار سال پیش است.

سنگ نگاره‌های دره نگاران ناهوک :دره نگاران» مجموعه ای کم‌نظیر از نقش و نگار کنده شده بر روی سینه سنگ‌ها و صخره‌ها است که نظر هر بیننده ای را به خود جلب می‌کند. در این محل انبوهی از نقوش اصیل و قابل مطالعه وجود دارد که با توجه به تعداد زیاد نقش و نگار آن را از جمله باستان شناسان اعلام کرده‌اند که توجهی به مجموعه نقوش دره نگاران مشخص می‌کند که مهاجران و مهاجمان در هزاره قبل از میلاد مسیح به این سرزمین وارد شده‌اند.

سنگ نگاره‌های کوهمهرگان:درایران باستان مردم دارای کیش ومذهب زردتشتی بودند که مزدسینا آئین‌هایباستانی همچون جشن مهرگان راکهیکی از مهم‌ترین جشن‌های آنان بشمار می‌رفت انجام می‌دادند. بر فراز کوه مهرگان که کوهی کم ارتفاع می‌باشد و در حدود ۴۰ متر ارتفاع دارد بر روی صخره‌های نسبتاً صاف و هموار آن، نقوش فراوانی دیده می‌شود که از جمله مهم‌ترین موضوعات نقوش آن می‌توان به نقوش شکار حیوانات علف‌خواری همانند غزال، جبیر و بز کوهی اشاره کرد؛ که آثاری از نقوش انسانی یا حیوانی همچون نقش دو انسان در حال گفت وگو با یکدیگر یا نقش یک بز و یک غزال یا جبیر نیز در میان سنگ نگاره‌های کوه مهرگان به چشم می‌آید. این کوه در حومه شرقی شهرسراوان ودر حد فاصل دو جاده آسفالته سراوان به روستای دزک و همچنین جاده آسفالته دیگر سراوان به آسپیچ محمدی وکوهک ودر موازات آن قرارگرفته‌است مردم محلی:از این کوه بنام کوه مهرگان یاد می‌کنند که بر فراز این کوه وبر روی سطح صخره‌های آننقوش متنوعی نقش شده بود که متأسفانه در حال حاضر تنها بخشی اندک ازآنها باقی مانده‌است. اکثرسالمندانساکندر همجوارانازتعداد فراوان و تنوع این نقوش از بین رفته یاد می‌کنند؛ که احتمالاً بعد از آمدن آیین اسلام به تدریج نابود شده‌اند.

موزه زنده سفال هفت هزار ساله سراوان

مرداد ماه ۱۳۹۶ ارزیابان سازمان یونسکو به منظور بررسی ظرفیت‌های روستای «کلپورگان» به عنوان نخستین روستای نامزد شده ایران برای ثبت جهانی وارد این روستا شدند. وبعداز داوری یک ماه بعد به عنوان میراث ارزشمند موزه زنده سفال ثبت جهانی شد

در آذر ماه ۱۳۹۶ و در جشن ثبت جهانی این روستا، رئیس منطقه‌ای شورای جهانی آسیا و اقیانوسیه و معاونش لوح ثبت روستای سفالگری کلپورگان به عنوان نخستین روستای جهانی منطقه آسیا و اقیانوسیه را به مسوولان و مردم سیستان و بلوچستان واگذار کردند.

روستای کلپورگان در بیست و پنج کیلومتری شرق سراوان و ۳۵۰ کیلومتری زاهدان، واقع شده‌است.

زمین‌لرزه سراوان سال ۱۳۹۲

در تاریخ ۲۷ فروردین ۱۳۹۲ زمین‌لرزه‌ای به بزرگی ۸/۸ ریشتر منطقه سراوان در استان سیستان و بلوچستان را لرزاند. به دلیل عمق کانونی بسیار زیاد که حدود ۹۰ کیلومتر بود این زلزله خسارت زیادی در پی نداشت؛ و به همین دلیل لرزش‌های این زلزله در نقاط دوردست نظیر دوبی نیز احساس شد.

حادثه تروریستی سراوان

در ۳ آبان ۱۳۹۲، افراد مسلح به مرزبانان ایرانی حمله کردند. در این حادثه، ۱۴ مرزبان کشته شدند. ظاهراً گروه جیش العدل و جندالله مسئولیت این حادثه را بر عهده گرفته‌اند.

محصولات کشاورزی وسایر منابع

خرما، مهم‌ترین محصول کشاورزی شهرستان سراوان است. شهرستان سراوان با دارا بودن نخلستان‌های عظیم به عنوان قطب تولید خرما و در نوع خود بهترین خرمای مضافتی ایران را داراست. ۶۰ نوع مختلف از خرما در این شهرستان کشت می‌شود که در نوع خود بی‌نظیر است. خرمای مضافتی داودی، مضافتی معمولی، ربی سیاه هسته، زرد دان، ربی معمولی، حلیله، راسکوائی، دنبه، ودرود، گرارمال، ربی دان، یک مشتی، رنگنو، ماکیلی، گوزلو، حلیله دان، شندشکن، پیو، مرس، سراسپید، دیداری، سبزو، خشکیج، بهن لدی، وش کنک، ببگمه جنگی، پیمازو، سونت گراگ، زرد دان شهر، جرپان، سکی دان، چرپان بادو، هادوکی، پشتو، گهربا، دگو، کلوت، ساپو، کروچ بی هسته، کلگی، برنی، وشتام، دراز دان، گلدو، جوزبولک، کیاس کنک، وشدان، جوابنزین، شکری کنک، شکری، ابو از مشهورترین انواع خرمای شهرستان سراوان می‌باشند. دیگر محصولات از قبیل گندم، محصولات گلخانه‌ای و جو، انار، انگور، برنج، پرتقال، لیمو، گوجه نیز در شهرستان سراوان کشت می‌شود.

تعداد صنایع موجود شهرستان سراوان، ۶۸ واحد می‌باشد که تعداد ۳۷ واحد آن در نقاط روستایی و تعداد۳۱ واحد بقیه در نقاط شهری مستقر می‌باشند. در سال ۱۳۸۲ تعداد - کارگاه فعال مسئولیت استخراج معادن را به عهده داشته که عمده‌ترین معادن موجود در سطح این شهرستان عبارتند از:

سهم شهرستان از کارگاه‌های معدنی فعال استان ۶/۳ درصد می‌باشد. میزان تولیدات اسمی سالانه گروه معدنی غیر فلزی – تن می‌باشد که – درصد تولیدات معدنی کل استان را به خود اختصاص داده‌است. این معادن شامل آهن گرافیت گرانیت آهک می‌باشد

مردم‌شناسی و فرهنگ

جمعیت

جمعیت این شهرستان بر طبق سرشماری سال ۱۳۸۵، برابر با ۲۳۹٬۹۵۰ نفر بوده‌است. همچنین جمعیت این شهرستان در سرشماری سال ۱۳۷۵برابر با ۱۶۸٫۰۲۴ نفر گزارش شده‌است.

زبان

زبان مردم شهرستان سراوان و بخش‌های تابعه، بلوچی مکرانی می‌باشد.

دین و مذهب

اکثریت مردم سراوان را مسلمانان سنی حنفی مذهب بابیش از ۹۹ درصد ازجمعیت شامل می‌شوند

پوشش و لباس

پیراهن رادر زبان محلی پیرام می‌گویند پیرام را جامه یا جامگ هم می‌گویند.

لباس زنان و دختران شهرستان همچون سایرمناطق بلوچستان، لباس سنتی و محلی بوده که شامل پیرام و شلوار با پارچه‌های رنگارنگ مزین به سوزن دوزی است به همراه شال همرنگ آن (سریگ یا روسری) می‌باشد که ان هم درر استای لبه آن سوزن دوری ظریف و قلاب دوزی زیبایی دارد. هرچند بعد از اسلام ورایج شدن چادر مشکی، هم‌اکنون درمکان‌های عمومی چادر سیاه بر لباس بلوچی برتن زنان مشاهده می‌شود. هنر سوزن‌دوزی یکی از هنرهای تاریخی و فاخر دست زنان بلوچ به‌شمار می‌رود که فقط با نخ و سوزن انجام می‌شود، در تمام بلوچستان ازجمله سراوان هنر سوزن‌دوزی زیبای زنان بلوچ بر روی لباس شان خودنمایی کند. یکی از پیراهن‌های فرح دیبا که در موزه پوشاک سلطنتی در موزه سعد آباد تهران در معرض نمایش عموم است محصول سوزن دوزی زیبای زنان بلوچ بر روی آن است.

گرمای هوا در استان سیستان و بلوچستان نوع خاصی لباس را طلب می‌کند که همان لباس بلوچی است، گشاد بودن این نوع لباس آنهم معمولاً در تابستان به رنگ سفید و در زمستان رنگ‌های تیره با هوای این منطقه سازگار است و خوشبختانه با وجودی که در بسیاری از نقاط لباس‌های مدل جدید جایگزین لباس‌های محلی شده اما در بلوچستان همچنان لباس مردان وزنان اصالت خود ارحفظ کرده‌است. لباس مردان شامل پیرام. شلوار و کلاه (پاک، بره‌ای، و نخی) و کبا (جلیقه) است

صنایع دستی

حصیر بافی: یکی از قدیمی‌ترین هنرهای دست مردمان ایران زمین است، مردم شهرستان سراوان از برگ درخت خرمای وحشی (داز) که در بیشتر نقاط بلوچستان رویش دارد و ساقه‌های نی باتلاقی حصیر می‌بافند. حصیر، جارو، خورجین، سواس (صندل بلوچی)، کتور، جانماز، بادبزن، سبد، پرده، کلاه حصیری، ریسمان، کیف و کمربند جهت بالا رفتن از نخل خرما از جمله محصولاتی است که مردمان سراوان با برگ درختان داز می‌بافند.

سوزن دوزی: را از دیگر هنرهای دستی فاخز زنان بلوچ می‌باشد که با ذوق و مهارت خاص بر روی پارچه بخیه زده می‌شود. زنان با تبحر خاصی با نخ بر روی پارچه نقش می‌بندند که چشم هر بیننده‌ای را به خود خیره می‌سازند علاوه بر اینکه سوزن دوزی بیشتر در لباس زنان بلوچ، رومیزی، پرده‌ها مشاهده می‌شد اما در حال حاضر بر روی کفش، کیف، شال گردن و همچنین دستبندها، تل‌های دخترانه، گوشواره، انگشتر دیده می‌شود با پیشرفت تکنولوژی همچنان هنر آهنگری در بسیاری از روستاهای شهرستان سراوان از جمله در شهر محمدی و روستای آسپیچ رواج دارد، یادآور شد: مردان این منطقه اقدام به ساخت داس، چاقو، سوزن و تبر می‌کنند.

۳-زیور آلات سنتی: وجود کوره‌های ذوب فلز در این دیار که شاید قدیمی‌ترین کوره‌های ذوب فلز در جهان باشند نشان از قدمت هنر فلزسازی در این منطقه دارد و زیورآلات سنتی توسط هنرمندان ماهر با ظرافت خاصی تهیه و توسط زنان مورد استفاده قرار می‌گیرد. زیورالات سنتی سراوان همچون بقیه جاهای بلوچستان از رسومات و آلات اصلی می‌باشد که بر تن عروس، درشب عروسی اویران می‌کنند و نوعروس‌ها و اکثر خانم‌های متأهل مجموعه‌ای از این زیورالات را آویخته می‌کنند. این مجموعه همچون سرویس طلای رایج در کشور به هرزن هنگام عروسی اش تعلق می‌گیرد که شامب موارد زیر است

۱-در(dorr): گوشواره‌های بلند بیضوی شگل طلا که حاوی فیروزه و مروارید است از قدیم بر گوش زنان آویخته می‌شده‌است. این آویختگی از لاله گوش تا انتهای پایین گوش را پوشش می‌دهد. قطعه‌ای گنبدی شکل از طلا که با مهره‌هایی چون مروارید، فیروزه و یاقوت در اطراف و یک یاقوت در وسط است که به جای گوشواره، با حلقه یا گیره‌ای در کنار گوش و در انتهای کید آویزان می‌شود.

جومکا یا جومکه: نوعی گوشواره با نقش و نگار و مزین به نگین‌های یاقوت به سبک گوشواره‌های هندی و یک جفت است. جونکه از dorr کوچکتر است.

  1. سنجاک یا تاسنی (سنجاق یاسینه ریز): شکل زیبایی از سینه ریز است که سطح ان بسیار ظریف توسط یاقوت و فیروزه پر شده‌است؛ و انتهای ان همچون پارجه ریش‌ریش شده، ریش‌ریش شده‌است بیشترین تفاوت سینه ریز بلوچی در سراوان با بقیه بلوچستان همین فیروزه و یاقوت به کاررفته می‌باشد
  2. کید keid: کید قطعه در ناحیه پیشین سر و روی موها قرار می‌گیرد و به شکل قطعاتی گرد یا شش یا هشت ضلعی کوچک طلایی مزین به نگین‌های فیروزه و یاقوت است.
  3. شمس همان قطعه‌ای است که در وسط کید قرار می‌گیرد. از این قطعه به صورت جداگانه در حالی که به زنجیر و گیره‌ای متصل است می‌توان استفاده کرد و از وسط فرق سر بر روی پیشانی آویزان نموددرواقع اویزه‌ای است که از پیشانی آویخته می‌شود (شباهت زیادی به طلای زنان هندی دارد). کیدوشمس باهم به کارمی رود چون لازمه اتصال شمس، وجود کید است.
  4. پلوه(poluh): زیوری طلایی که در غضروف بین دو سوراخ بینی قرار می‌گیرد. شکل آن مانند قفلی است بیضی شکل با نگین نسبتاً بزرگی از فیروزه که هنگام آویزان شدن دقیقاً بر روی لب قرار می‌گیرد ولی به علت سنگینی آن جزو زیورآلات همیشگی قلمداد نمی‌شده و بیشتر در مراسم شادی از آن استفاده می‌کردند که امروزه فقط برخی زنان مسن از آن استفاده می‌کنند.

آداب و رسوم

برخی از اعیاد و جشن‌های ملی و مذهبی بسیار با شکوه و برخی دیگر به شکل معمولی برگزار می‌شود. از اعیاد ملی، عیدنوروز در منطقه می‌توان نام برد، ولی اعیاد مذهبی نظیر عیدفطر و قربان بسیار باشکوه و با مراسم خاصی برگزار می‌شود.

مراسم عروسی

شامل دوتا دوره سه روزه است

سه روز نخست: روز اول لباس بران و حلقه بران به خانه عروس که عموماً در عصر انجام می‌شود شب همان روزکه دوزوکی نامیده می‌شود فقط اقوام درجه یک گرد هم می ایند و شادی می‌کنند در این شب مجلس خیلی خصوصی است. روز دوم که حنابندان نامیده می‌شود شبهنگام به دست و پای عروس و داماد حنا می‌زنند. درهنگام حنا زدن ترانه خوانی محلی به صورت دسته جمعی انجام می‌گیرد. روز سوم که روز اصلی عروسی است به نهار آن روز لوت می‌گویند که یک مهمانی مفصل است و کلیه مهمانان حضور دارند. بعد از ناهار داماد را به حمام می‌برند و دراون زمان سایرین به شادی می‌پردازند و بعد از صرف شام دامادرا به خانه عروس می‌برند.

سه روز دوم: از فردای شب عروسی رسماً روز «مبارک ان» آغاز می‌شود (همان پاتختی) و آشنایان برای عرض تبریک و دادن کادو به منزل عروس مراجعه می‌کنند واین تا سه روز ادامه دارد.

وقتی سه روز دوم تمام شد عروس و داماد به همراه آشنایان و خانواده عروس به منزل داماد مراجعه می‌کنند که درانجا خانواده داماد و آشنایان شان منتظرند، بعداز آمدن عروس وداماد و اقوام عروس، و به شادی و رقص و آواز می‌پردازند. به این روز روز هپتیکان (هفتیکان یا روز هفتم) می‌گویند. با پایان روز هفتم کراسم پاگشا انجام می‌شود و اقوام و آشنایان عروس و دامادرا دعوت می‌کنند.

موسیقی و ترانه خوانی

این بخش مشابه برخی دیگر ازمناطق بلوچستان است، بلوچستان از دیربازمهد ساز واواز و موسیقی و موسیقی نقش پررنگی در زندگی مردم و مراسم ان داشته‌است. هرچند که بعد از اسلام این مووضوع کمرنگ تر شده‌است به خصوص اوزا خوانی زنان در مجالس عمومی. سازهای منحصربه فردی مثل قیچک رباب درکر و تمبوک دهل تنبیره یا تنبورک قیچک از قدیم رایج‌اند. ترانه خوانی در مراسم مختلف شامل موارد زیر است:

شپتاکی: هنگام به دنیا آمدن نوزاد شب‌ها همه دورهم جمع می‌شوند و زنان به‌طور دسته جمعی می‌خوانند. ومیان دوگروه از خوانندگان به صورت سؤال وجواب تعویض می‌گردد

لیکو: درمراسم مختلف خوانده می‌شود وبا جمله لبلاو اده عموماً آغاز می‌شود (درمعنی مشابه لا لایی است)

رقص: رقص محلی همان دوچاپی بلوچی است که دسته جمعی و دایره وار انجام می‌گردد

موسیقی درمانی: برای رفع بیماری‌های روحی و جداشدن اجنه و ارواح خبیث از بیمار انجام می‌گیرد به آن لیب هم می‌گویند.

امکانات آموزش عالی

مجتمع آموزش عالی سراوان (دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی سابق دانشگاه سیستان و بلوچستان)، دانشگاه پیام نور، دانشگاه علمی-کاربردی ودانشگاه آزاد اسلامی از جمله مراکر آموزش عالی در شهرستان می‌باشندااز قدیم شهروندان سراوان نسبت به سایرمناطق دربلوچستان درزمینه استعدادوعلاقه به علم وتحصیل و دانش آموختگان علمی وحوزوی رتبه بالاتری به خوداختصاص داده انداز که باعث شده سراوان مهد پروورش نخبگان و شخصیت‌های مهمی برخاسته از این دیار باشند.

آیت الله خامنه‌ای رهبری جمهوری اسلامی ایران هنگام روایت خاطرات خود از بلوچستان، سراوان را از دیرباز مرکزعلمی-معنوی بلوچستان می‌نامد

منابع

  • اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: مؤسسهٔ گیتاشناسی، ۱۳۸۳ خورشیدی، ص۱۳۰.
  • مختصات و ارتفاع، پیش‌شماره
  • نام شهردار

خاش

خاش یکی از شهرهای استان سیستان و بلوچستان ایران است. جمعیت این شهر بر پایه آمار سرشماری سال ۸۵ برابر با ۵۶۶۸۳ نفر است.

خاش دارای کارخانه سیمان است. کشاورزی در روستاهای پیرامون خاش بیشتر توسط مهاجران یزدی انجام می‌گیرد.

طوایف این شهرستان عبارتند از: شهنوازی-نارویی-گرگیج-میربلوچزهی-ریگی- کرمزهی- جمشیدزهی -ایرندگانی- براهویی - جمال زهی، خاشی-هاشم زهی میرولانی-مرادزهی-محمودزهی-شهلی بر-قلندر زهی-تمندانی -کوشه ای- ترشابی - گمشادزهی - عمرزهی - سالارزهی - داوودی - زنگ شاهی_حسین بر

خاش در سال‌های پس از انقلاب ۵۷ از مراکز مهم مهاجرپذیر شرق ایران شد به‌طوری که بر پایه سرشماری سال ۱۳۶۵ خورشیدی، شمار مهاجران شهر خاش بیش از یک‌ششم کل جمعیت شهر بود. بیشتر این مهاجران را شهروندان کشورهای هندوستان، پاکستان و افغانستان تشکیل می‌دادند.

منابع

  • اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: مؤسسهٔ گیتاشناسی، ۱۳۸۳ خورشیدی، ص۱۳۰.
  • نام شهردار
  • مختصات
  • کتاب ژنرال دایر انگلیسی

نیک‌شهر

نیک‌شَهر یکی از شهرهای استان سیستان و بلوچستان ایران در منطقه چابهار (جنوب بلوچستان) است.

زیست‌محیطی

شهرستان نیکشهر به لحاظ اقلیمی، دارای اقلیم گرم بوده، از رودخانه‌های مهم آن می‌توان به رودخانه کاجو، تنگ سرحه،بنت، نیکشهر ـ داروکان و نسفران اشاره نمود. این شهرستان جزو نواحی کوهستانی استان به‌شمار می‌رود و کوه‌های آهوران مهمترین ارتفاعات این شهرستان را تشکیل می‌دهند. بیشتریت محصولات کشاورزی این شهرستان خرما، برنج و مرکبات می‌باشد.

مردم‌شناسی

مردم این شهرستان از نژاد بلوچ هستند و به زبان بلوچی تکلم می‌کنند و پیرو دین مبین اسلام و مذهب تسنن هستند.

پیشینه تاریخی

نام قدیم شهرستان نیکشهر «گِه» به معنی گِهتر و بهتر بوده‌است که در سال ۱۳۲۰ هجری شمسی در زمان رضا شاه به نیک شهر تغییر نام یافت و در خردادماه سال ۱۳۶۹ از شهرستان چابهار منفک و به شهرستان تبدیل شد. شهرستان نیکشهر با داشتن سابقه تاریخی درخشان در برگیرنده آثار تاریخی و باستانی ارزشمندی است که از دیدگاه باستان‌شناسی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. سفالینه‌های بدست آمده در بررسیهای باستان‌شناسی در گمانه زنی‌ها قدمت این شهرستان را بالای پنج هزار سال تخمین می‌زند شهرستان نیکشهر با بیش از ۳۰۰ اثر تاریخی و آثار دورهٔ اسلامی یکی از کانون‌های آثار باستانی در سطح استان است.

اقوام و آداب رسوم

  1. در دهه اول محرم الحرام و خصوصاً در روزهای نهم و دهم محرم روزه می‌گیرند.
  2. عروسی اهل هر قبیله با هم قبیله خودش صورت می‌گیرد. در مراسم ازدواج رسمی به نام بجاری دارند بمعنای اخذ کمک از تمامی فامیل و آشنایان. . اولین مرحله عروسی بعد از مراسم خواستگاری مراسم نشانگ (شیرینی خوران) است. پس از آن نیز مراسم ازدواج انجام خواهد شد که گاهی ۱هفته تا ۳ روز طول می‌کشد.

خوراک

از انواع معروفترین خوراک‌های محلی شهرستان نیکشهر می‌توان به موارد ذیل اشاره نمود:

  • تباهگ: یک نوع گوشت خشک شده می‌باشد.
  • تنورچه: گوشتی که در تنورهای محلی پخت می‌شود.
  • چانگال: از مخلوط خرما، نان و روغن درست می‌شود.
  • نان تیموش: یک نوع نان خیلی نازک است.
  • هارگ: یک نوع خرمایی پخته شده‌است.

تقسیمات اداری

این شهر مرکز شهرستان نیک‌شهر می‌باشد که خود یکی از شهرستان‌های بزرگ و پرجمعیت استان سیستان و بلوچستان است. سه شهر فنوج، بنت و اسپکه از لحاظ اداری زیر نظر نیک شهر هستند.

جمعیت

بر اساس سرشماری سال ۱۳۸۵ جمعیت آن (۳٬۳۹۹ خانوار) ۱۵٬۸۸۹ نفر بوده‌است.

رتبه جمعیت

نیک شهر از نظر جمعیتی در حد متوسط قرار دارد و در استان سیستان و بلوچستان هفتمین شهر پرجمعیت این استان می‌باشد. همچنین نیک شهر ۳۶۵ اُمین شهر پرجمعیت دربین تمامی شهرهای ایران است و از شهرهایی مانند بیله سوار، فریدون‌شهر، بشرویه، مهران، منوجان و بندر جاسک بزرگتر و پرجمعیت تر است.

دیدنی‌ها

از جاذبه‌های گردشگری این شهر می‌توان به درخت مکرزن (انجیر معابد انبه) رودخانه تنگ سرحه، سد خیرآباد، روستای تخت ملک، روستای بلپیر و رودخانه نسفران اشاره کرد. چند قلعه تاریخی نیز در اطراف شهر دیده می‌شوند.

راه‌های ارتباطی

نیک شهر از طریق راه‌های اصلی آسفالته به شهرهای مهمی مانند چابهار، کنارک و ایرانشهر متصل است. همچنین راه‌آهن مهم چابهار - کرمان که در آینده به بهره‌برداری می‌رسد از این شهر عبور می‌کند. نیک شهر بعد از کنارک، نزدیکترین شهر به بندرچابهار است.

محصولات کشاورزی

کشت برنج در سطح ۳ هزار هکتار و برداشت دو بار در سال و نخیلات در ۶ هزار هکتار و ۹۰۰ هکتار یونجه با برداشت ۱۸ چین در سال و انبه محصولات کشاورزی این شهرستان هستند؛ و به علت اینکه بین دو رودخانه گنگ و کشیک قرار دارد دارای آب کافی برای کشاورزی می‌باشد.

منابع

  • اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: مؤسسهٔ گیتاشناسی، ۱۳۸۳ خورشیدی، ص۱۳۰.
  • نام شهردار
  • پورتال استان سیستان و بلوچستان

کنارک

شهر کُنارک یکی از شهرهای استان سیستان و بلوچستان ایران در شهرستان کنارک است.

کنارک در کرانهٔ باختری خلیج چابهار و بر ساحل دریای عمان قرار گرفته و شهری بندری است.

پایگاه هوائی کنارک در نزدیکی این شهر واقع شده‌است. علاوه بر پایگاه دهم شکاری پایگاه‌های نیروی دریایی و تیپ سوم تکاوران دریایی ارتش نیز در این شهر مستقرند.

همچنین، نیروگاه گازی کنارک از منابع تأمین انرژی این منطقه است.

در سال ۱۳۸۶ یک فروند هواپیمای نظامی ارتش ایران به علت نقص فنی در داخل آب در نزدیکی بندر کنارک سقوط کرد و دو سرنشین آن کشته شدند.

منابع

  • اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: مؤسسهٔ گیتاشناسی، ۱۳۸۳ خورشیدی، ص۱۳۰.
  • مختصات، پیش‌شماره

راسک

راسک یکی از شهرهای استان سیستان و بلوچستان ایران است.

مردم راسک بلوچ و اهل تسنن‌اند.

منابع

  • اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳، ص۱۳۰.
  • مختصات


میرجاوه

میرجاوه مرکز شهرستان میرجاوه، یکی از شهرهای کوچک استان سیستان و بلوچستان ایران که در ۷۵ کیلومتری جنوب شرقی شهر زاهدان واقع است. بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۰، جمعیت آن ۱۰٬۱۲۱ نفر بوده‌است.

میرجاوه تنها مرز قانونی در جنوب شرق کشور است که رفت و آمد گردشگراان خارجی و داخلی از این معبر صورت می‌گیرد و از طریق راه‌آهن، ایران را به شبه‌قاره هند متصل می‌کند. یکی از قدیمی‌ترین گمرکات کشور، گمرک میرجاوه با قدمتِ بیش از صد سال است که در آن صادرات و واردات صورت می‌گیرد.

میرجاوه شرقی‌ترین و استراتژیک‌ترین دروازهٔ ورودیِ ایران است که نمایه‌ای کلی از میزان توسعه‌یافتگی کشور ایران در نظر گردشگران و بازرگانان به حساب می‌آید.

درگیری در هنگ مرزی میرجاوه

در شامگاه ۶ اردیبهشت ۱۳۹۶ در پی کمین گروهک تروریستی جیش‌العدل در هنگ مرزی میرجاوه در نقطهٔ صفرِ مرزیِ ایران با پاکستان، ۱۰ تن از مرزبانان پاسگاه «میل ۱۰۰» از گروهان «چاهندو» منطقه میرجاوه که در حین گشت زنی بودند، کشته شدند.

دادستان زاهدان با اعلام اینکه حال تنها مجروح این حادثه نیز وخیم گزارش شده‌است، افزود: نیروهای مرزبانی و سپاه پاسداران به همراه نیروهای امنیتی در حال بررسی حادثه و پیگیری آن هستند.

وی با اعلام اینکه محل وقوع این درگیری، منطقه مرزی دارای پوشش جنگلی است، گفت: گروه فوق پس از وقوع این درگیری در نقطه صفر مرزی با استفاده از پوشش منطقه بلافاصله به عمق خاک پاکستان متواری شده‌اند.

درگیری مرزی فروردین ۹۷

در شامگاه ۲۷ فروردین ۱۳۹۷، طی درگیری در بخش مرزی ریگ ملک شهرستان میرجاوه میل ۸۹، حد فاصل پاسگاه چاه لشکر، ۲ مرزبان و ۲ نفر بسیجی کشته شدند.

پانویس

منابع

  • اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: مؤسسهٔ گیتاشناسی، ۱۳۸۳، ص۱۳۰.
  • نام شهردار، مختصات، پیش‌شماره

قصرقند

قَصرقَند (به بلوچی: کَسِرکند) یکی از شهرهای استان سیستان و بلوچستان، ایران و مرکز شهرستان قصرقند است.

در قدیم

لغتنامهٔ دهخدا به نقل از جلد ۸ فرهنگ جغرافیایی ایران می‌نویسد:

قصرقند، قصبه مرکز بخش قصرقند شهرستان چاه بهار در ۱۱۰ هزار گزی چاه بهار و ۵۶ هزار گزی خاور نیک‌شهر، کنار رودخانه کاجو. موقعیت جغرافیایی آن کوهستانی و گرمسیر مالاریائی است. سکنه آن ۴۰۰۰ تن است. آب آن از قنات و رودخانه و محصول آن غلات، خرما، لبنیات، برنج و شغل اهالی زراعت و گله داری است. راه فرعی و پاسگاه ژاندارمری و دبستان دارد. قلعه خرابه قصرقند از ابنیه بسیار قدیم است.[۱] با

منابع

  • اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: مؤسسهٔ گیتاشناسی، ۱۳۸۳ خورشیدی، ص۱۳۰.
  • پیش‌شماره، نام شهردار
  • http://rc.majlis.ir/fa/law/show/826313

فنوج

فنوج یکی از شهرهای جنوب غربی استان سیستان و بلوچستان ایران است که در ۳۰۰ کیلومتری شهرستان کرمان و در ۳۵۰ کیلومتری استان هرمزگان شهرستان بندرعباس قرار دارد شهرستان فنوج از نظر جغرافیایی بین سه استان بزرگ ایران است و این سه استان بزرگ را به هم وصل می‌کند استان کرمان استان هرمزگان استان سیستان و بلوچستان شهرستان فنوج جز شهرهای مکران استان سیستان و بلوچستان است

این شهر در بخش فنوج شهرستان فنوج قرار دارد و جمعیت آن در سرشماری سال ۱۳۹۵ برابر با ۴۹۱۶۱ هزار نفر بوده‌است.

شهر فنوج از شهرهای قدیمی جنوب غربی بلوچستان است. منطقهٔ فنوج از سال ۱۳۷۹ به‌عنوان بخش از بمپور جدا شده و در سال ۱۳۷۰ به سطح شهر ارتقاء یافت.

به این شهر در زبان محلی پنو یا پنوچ (پَ، نّ) گفته می‌شود. از نظر جغرافیایی و آب هوایی شهرستان فنوج از دیگر شهرهای استان بهتر است در فصل تابستان در دیگر شهرهای استان موقع بعد از ظهر نمیشه بیرون رفت از گرمی و سوزناک بودن هوا ولی شهرستان فنوج نه زمستان سردی دارد نه تابستان گرمی در استان سیستان و بلوچستان و در گویش بلوچی و محلی فنوج بخاطر آب و هوای خوبی که دارد به زن فراموش معروف است شهرستان فنوج هم مثل بقیه شهرهای بلوچستان طایفه زندگی می‌کنند فنوج دارایی هفت طایفه اصیل است که بیشتر از ۲ هزار سال است با دشمنی در کنار هم زندگی می‌کنند به جز موقع انتخابات شورای شهر با هم دوست می‌شوند طایفه‌های فنوج از اول به آخر اولین طایفه فنوج اربابی‌ها هستن که به زبان فنوجی و محلی بهشون طایفه ای ارباب گفته می‌شود طایفه اربابی قدرتمند‌ترین طایفه و با نفوذ‌ترین طایفه در فنوج هم است طایفه بعد شیرانی‌ها هستن طایفه بعد فنوج محمدی‌ها هستن طایفه بعد لشکری‌ها در زبان محلی بهشون میگن طایفه چاوش طایفه نصرتی که بهشون طایفه درزاده گفته میشه بعد طایفه استادی که در زبان محلی طایفه اوستا گفته می‌شود آخرین و ضعیف‌ترین طایفه طایفه چاکری‌ها هستن که به زبان محلی بهشون طایفه نوکر گفته می‌شود در شهرستان فنوج قدرت بین شیرانی و اربابی‌ها تقسیم شده‌است ده سال اربابی قدرت کل شهر رو در دست دارن ده سال محمدی‌ها و شیرانی‌ها فنوج بخاطر همین اختلافات شهرستان شدنش ۱۵ سال معلق بود از شهرستان ایرانشهراستان سیستان و بلوچستان تا مرکز استان هرمزگان شهر بندر عباس ۲۴ ساعت راه است ولی از فنوج فقط چهار ساعت راه است چون فاصله شهر فنوج تا بندرعباس ۳۵۰ کیلومتر است که توی چهارساعت میشه رفت فاصله فنوج تا استان کرمان۳۰۰ کیلومتر است فاصله فنوج تااستان فارس شهرستان شیراز۶۹۰ کیلومتر است فنوج اگر مردم فنوج این مشکلات طایفه ای رفع کنند و بجایی دشمنی دوستی کنند و مسولین محترم هم کمی توجه به این شهر کنند هم به نفع سازمان حمل نقل کشور هم به نفع شهر فنوج شهرستان فنوج با یه دلسوزی به پر درآمد‌ترین و پر رفت و آمد‌ترین شهر ایران تبدیل می‌شود ۶۰ درصد از مردم این شهر خارج از کشور هستن و ۴۰ درصد مردم این شهر میلیاردر هستن بخاطر همین است که اهمیتی زیادی نمی دهند مکان‌های تفریحی و گردشگری شهرستان فنوج دنبان سفید کوه که زبان محلی بهش میگن تک کوه فنوج آبشار تک کوه فنوج کهن هبش غار قلعه بزرگان چشمه ای زین که از دل کوه آب میاد و سوراخی توی کوه وجود داره که چهار تا پنج نفر راحت می تونند بشینند هزانه ای سنگ پهلوان رودخانه شیطان گولم جادوگر کل سگان تنگه فنوج که بهشت فنوج است رودخانه زوار قلعه بزرگان قعله دادشاه رودخانه هفت دختران فنوج کناری فنوج سبیلان فنوج فنوج به دیار مهد و سوزن دوزی معروف است محصول اصلی این شهر خرما است[۱]

منابع

  • [۲] مختصات

مهرستان

مهرستان با نام پیشین زابُلی یکی از شهرهای استان سیستان و بلوچستان ایران است. طبق آمار سال۱۳۹۵، این شهرستان دارای ۶۱۰۱ کیلومترمربع مساحت و ۷۰٬۵۷۹ نفر جمعیت است.

مهرستان با ۴۲/۶۱ طول جغرافیائی و ۱۸/۲۷ عرض جغرافیائی در ۹۸ کیلومتری سراوان ۶۰ کیلومتری سیب و سوران، ۱۲۰ کیلومتری ایرانشهر، ۱۲۰ کیلومتری سرباز و ۱۴۵ کیلومتری خاش قرار دارد و از طریق شهرستان سرباز به بندر چابهار ارتباط دارد.

زابلی دارای هوایی معتدل است. از مکان‌های گردشگری زابلی می‌توان دامنه‌های کوه بیرک، گیشتک، ماهانی، کلک، جنگل طبیعی پدگان، دره سبز، رگنتک، کاشکایی، غار مولتان و بیرک، نخلستان‌های پل آباد، مه گس، قلعه زابلی و… را نام برد.

عبور رودخانه ماشکید از شهرستان منبع بزرگی است برای راه اندازی صنایع شست و شوی شن و ماسه. مهرستان با توجه به اینکه چند سال از شهرستان شدنش می‌گذرد پیشرفتهای قابل توجهی در زمینه شهری و امکانات رفاهی داشته‌است.

زبان و لهجه در مهرستان

اولین محققی که لهجه‌های بلوچی را بیشتر بطور سیستماتیک مورد مطالعه قرارداد ویلهلم گیگر Wilhelm Geiger بود. او بلوچی را به دو لهجه اصلی تقسیم کرده و بلوچی شمالی (سرحدی) و بلوچی جنوبی (مکرانی) نامید. وی همچنین بلوچی جنوبی را به گروه‌های شرقی و غربی و بلوچی شمالی را به گروه‌های شمالی و جنوبی که بترتیب توسط طوایف لغاری Leghلri و مری Mari نمایندگی می‌شدند تقسیم کرد. گیگر برای نشان دادن تفاوت لغوی لهجه‌ها به این واقعیت اشاره می‌کند که بلوچی شمالی به میزان بالایی از زبانهای هندی همسایه لغت اقتباس می‌کند در حالیکه بلوچی جنوبی بیشتر دارای لغات اقتباس شده با ریشه فارسی می‌باشد. (ترجمه و نقل از جهانی (۸۹))

یکی دیگر از محققین لهجه‌های بلوچی «سر جرج گریرسون» Sir George Grierson می‌باشد. او لهجه‌های بلوچی را به شرقی و غربی تقسیم کرد. وی معتقد بود که بلوچی غربی در محدوده حکومتی بریتانیا دارای سه لهجه می‌باشد و آنهارا بر اساس منطقه عمده‌ای که در آن صحبت می‌شوند، لهجه کراچی karلči، کیچی kیči و پنجگوری panjguri نامید.

محقق برجسته دیگری که به صورت سیستماتیک لهجه‌های بلوچی را مطالعه کرده‌است پروفسور جوزف الفنبین Josef Elfenbein می‌باشد، او در کتاب «زبان بلوچی، لهجه‌شناسی بامتن» برای نشان دادن تفاوت بین لهجه‌های مختلف، لیستی شامل آواشناسی، دستور (صرف و نحو) و لغت تهیه کرده و آن را به عنوان معیار مقایسه شباهت‌ها و تمایز لهجه‌ها بکار برده‌است. در اینجا فقط به چند مورد از ویژگی‌های خاص این لهجه‌ها بر اساس معیار الفنبین اکتفا می‌کنیم.

زبان و لهجه در مهرستان اغلب لهجه بلوچی آنهم از نوع ایرانشهری، سربازی، و… می‌باشد. وزبان فارسی نیز در این شهر موجود می‌باشد. البته برخی از ساکنان اصلی مهرستان یعنی طوایف آزادی و اربابی لهجهٔ غلیظ و مخصوص به خودشان را دارند.

شعر و موسیقی محلی

موسیقی مهرستان طی سالیان دراز گرمابخش شادی و شور مردم این سامان بوده‌است سازه‌هایی مثل قیچک، رباب، بنجو، تمبورک، و دهلک وسعتی در خور توجه به موسیقی این خطه داده‌است. دهل و سرنا از دیگر سازهای رایج به ویژه در قادراباد رونق افزای جشن و سرور بوده‌است. از انواع موسیقی در شهرستان می‌توان موسیقی‌های مجلسی را نام برد.

از هنرمندان به نام مهرستان می‌توان از محمد سورنایی و در مرکزشهر گروه موسیقی عرفانی به خوانندگی عبدالملک حسینی را می‌توان نام برد؛ و از شاعران شهرستان می‌توان یارمحمد اربابی (شیدا) و محمد رفیع محمودزهی را نام برد.

بازی‌های محلی

تنوع و تعدد بازی‌های سنتی در مهرستان گسترده‌است برخی از این بازی‌ها عبارتند از نه دارو، سه دارو، تلکی، هپت سنگ، مجول، چوک، تالی، کپک، چم چراگی، دبل و…

پوشاک

پوشش مردان و زنان بلوچ بسیار ساده و در عین حال زیبا و مناسب برای اقلیم بلوچستان می‌باشد. عموماً پوشاک مردان بلوچ شامل یک پیراهن بلندو شلوار گشاد و بسیار پرچین به همراه دستار یا لنگی بردور سر می‌باشد. پوشاک زنان بلوچ نیز تقریباً مشابه پوشاک مردان است با این تفاوت که بخشهایی از سر آستین، سر پارچه و قسمت پیش و جلوی پیراهن را با قطعات پارچه با زیباترین نقش‌های بومی و محلی رنگارنگ سوزن دوزی شده و تزئین نموده‌اند، رنگ و نقش این تزئینات سوزن دوزی شده در مناطق مختلف بلوچستان اندکی با هم متفاوت می‌باشد. اما امروزه جوانان پیراهن را کوتاه‌تر و شلوار را تنگ‌تر می‌پوشند؛ و برای دوخت آن انواع مد دارند.

میدان‌های مهم مهرستان

  • -میدان خلیج فارس (ورودی از ایرانشهر و سرباز)
  • -میدان نخلستان
  • -میدان دانش
  • -میدان کارگر
  • -میدان آزادی (ورودی از سراوان و سوران)
  • -میدان جوان
  • -میدان خلفای راشدین

محله‌های مهرستان

  • -بهر آباد
  • -میر آباد
  • -جعفرآباد
  • -شاشکی
  • -نوک آباد
  • -کهن شهر
  • -اسلام‌آباد
  • -عباس‌آباد
  • -محله فرهنگ (شهرک فرهنگیان)
  • -محله نور آباد

المان‌ها و نمادهای شهر مهرستان

  • _المان میدان آزادی/نصب در دوره چهارم شورای شهر.
  • _المان میدان دانش/نصب در دوره چهارم شورای شهر.
  • _المان میدان شهدا/ نصب در دوره چهارم شورای شهر.
  • _المان میدان خلیج فارس /نصب در دوره چهارم شورای شهر.
  • _المان سبد میوه/نصب در دوره سوم شورای شهر.

تصاویری از مهرستان

منابع

  • اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳، ص۱۳۰.
  • مختصات


زهک

زَهَک یکی از شهرهای استان سیستان و بلوچستان ایران است. این شهر، مرکز شهرستان زهک است. جمعیت این شهر طبق سرشماری سال ۱۳۹۰، برابر با ۷۵۴۱۹ نفر بوده‌است.

شهرستان زهک در نقطهٔ پایانی جادهٔ ترانزیت و خط آهن در حال ساخت چابهار به مرز افغانستان قرار دارد و مرز میلک نقطه مهمی در ارتباط ایران و آسیای میانه است.

شهر زهک پیش از تقسیمات کشوری جدید جزئی ازشهرستان زابل به‌شمار می‌آمد. این شهرستان با مساحت ۹۵۰ کیلومتر مربع در شمال استان قرار گرفته و فاصله مرکز شهرستان تا مرکز استان ۲۱۳ کیلومتر است و از یک شهرودو بخش (مرکزی وجزینک) و چهار دهستان (زهک، خواجه احمد، جزینک، خمک) با ۲۰۳ آبادی دارای سکنه تشکیل یافته‌است.

بر طبق تصویب‌نامه هیئت وزیران، بخش شهرکی و نارویی از شهرستان زابل تفکیک شده‌است و به شهرستان زهک بامرکزیت زهک ارتقاء یافت.

این شهر دارای آب و هوایی گرم و خشک است. مردم آن اغلب کشاورز و دامدار هستند و به برکت رودخانه فصلی هیرمند و چاه نیمه‌های چهارگانه تعدادی از اهالی به شغل صیادی اشتغال دارند.

از نقاط دیدنی این شهرستان می‌توان به چاه نیمه‌ها چهارگانه که علاوه بر مخازن ذخیره آب شرب و کشاورزی مکانی برای تفریح مردم می‌باشند، ودهانهٔ غلامان، زاهدان کهنه، جنگل جزینک، باغ وحش، رودها کانال‌ها ومعابر آب، آتشکدهٔ کلکنگ، روستای باستانی قلعه نو، ده رستم، پنج سهمی و بسیاری نقاط جذاب دیگر نام برد. فعالیت‌های تحقیقاتی دانشگاه زابل در مجتمع تحقیقاتی تفریحی بقیه ا۰۰۰ دانشگاه زابل در کنار چاه نیمه‌ها زمینه رشد و توسعه بخش کشاورزی را مهیا می‌سازند.

این شهرستان ازایستگاه پرورش ماهی زهک به عنوان تنها ایستگاه تکثیر ماهیان تکثیر ماهیان گرم آبی در شرق کشور با ظرفیت تولید ۳ میلیون قطعه بچه ماهی و دو کارگاه مدار بسته پرورش ماهیان سرد آبی با ظرفیت ۱۰۰ تن در سال و تکثیر ماهیان سرد آبی با ظرفیت ۵/۵ میلیون تن در سال و بهترین نژاد کاو سیستانی با جمعیتی بالغ بر ۱۴۰ هزار راس برخوردار می‌باشد.

سد زهک که در ۲۷ کیلومتری جنوب شرقی زابل قرار دارد رودخانه سیستان را به دو کانال تقسیم می‌کند. یکی کانال طاهری و دیگری کانال شهر نامیده می‌شود.

ساخت دانشگاه آزاد زهک نیز از سال ۱۳۸۵ آغاز شده‌است. شهرستان زهک دارای طرفیت‌های ویژهٔ اقتصادی، تجاری، سیاحتی، کشاورزی و تحقیقاتی می‌باشد که متأسفانه با کم‌کاری و کوتاهی وبی کفایتی مسئولان این شهرستان از نظرها دور مانده‌است. منطقه‌ای که با تغییرات زیاد مقامات در آن هیچ تغییری در رویه کاری آنان ایجاد نمی‌شود. به امید روزی که مسئولی دلسوز و از دل مردم همهٔ استعدادهای زهک را شکوفا نماید.

تاریخ

شهر هخامنشی دهانه غلامان یا دروازه بردگان در پیرامون زهک قرار دارد.

بررسی باستان‌شناختی در تپه گوری کهنه زهک به شناسایی دو دوره استقراری اشکانی و «اسلامی پسین» انجامیده‌است. این شهرهم اکنون دروازه تجارت ایران به کشورافغانستان وجاده ابریشم می‌باشد

منابع

  • اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: مؤسسهٔ گیتاشناسی، ۱۳۸۳ خورشیدی، ص۱۳۰.
  • نام شهردار

گلمورتی

گُلمورتی (به بلوچی: گلمؤرتی) یکی از شهرهای استان سیستان و بلوچستان ایران است. این شهر، مرکز شهرستان دلگان است. جمعیت این شهر بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۰، برابر با ۸۳۱۰ نفر بوده است.

شهر گلمورتی که پیش از این در شهرستان ایرانشهر قرار داشت از تاریخ ۴ دی ۱۳۸۶ به عنوان مرکز شهرستان تازه‌تأسیس دلگان برگزیده شد.

گلمورتی نزدیک‌ترین شهر به هامون جازموریان از سوی شرق است. ارتباط با دریاچه جازموریان از استان سیستان و بلوچستان از راه آسفالتهٔ ایرانشهر ـ بمپور ـ گل‌مورتی ـ روباهی - چاه کیچی است.

پیشینه

در سال ۱۳۵۹ خورشیدی فیلم مستندی به نام «نان بلوچی» توسط ابراهیم مختاری در مورد زندگی مردم گلمورتی ساخته شد که در جشنواره فیلم لایپزیگ آلمان در سال ۱۹۹۷ نمایش داده شد.

طبق این فیلم مستند، مردم گلمورتی در آن سال هنوز در کومه‌ها زندگی می‌کردند و تنها شب‌ها برق داشتند. منطقه نیز به خاطر درگیری خان‌ها با ناامنی روبرو بود.

امروزه راه آسفالتهٔ ایرانشهر به جیرفت از گلمورتی می‌گذرد.

در سال ۱۳۸۶ بخشی از واحدهای مسکونی ویران‌شده در اثر چَرخَند گونو در گلمورتی بازسازی شد.

پیوند به بیرون

  • درباره «نان بلوچی» فیلم مستندی از گلمورتی
  • دید ماهواره‌ای از گلمورتی

منابع

  • اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: مؤسسهٔ گیتاشناسی، ۱۳۸۳ خورشیدی، ص۱۳۰.
  • نام شهردار، مختصات

سرباز

سرباز یکی از درجه‌های نیروی نظامی (ارتش) است و به عنوان پایین‌ترین درجه در میان درجه‌های نظامی جا می‌گیرد.

درجه سرباز سه مرحله دارد:

  • سرباز یکم
  • سرباز دوم
  • سرباز

سرباز در فرهنگ فارسی محمد معین این‌گونه معنی شده است:

  1. آن که آماده باشد که سر و جان خویش را در راه هدف خود فدا کند؛
  2. سپاهی، لشکری؛
  3. آنچه سرش گشاده بُوَد؛ سربسته.

به‌عبارتی، سرباز در معنای کسی است که از جانش در پی آرمانی گذشته و از باختن سرش ابایی نداشته باشد؛ ولی معنای کاربردیِ این واژه برای کسی به‌کار برده می‌شود که پیشهٔ نظامی‌گری داشته باشد و در ارتش خدمت کند، که بدین معنا سپاهی و لشکری هم می‌گویند.

جستارهای وابسته

درجه‌های نظامی ایران

پانویس

منابع

  • دادگستری جمهوری اسلامی ایران، مجموعه قوانین سال ۱۳۵۸، تصویب‌نامه‌ها، ص۲۷۹.
  • ویکی‌پدیای انگلیسی، نسخهٔ ۲۶ سپتامبر ۲۰۰۶.
  • فرهنگ همراه پیشرو آریانپور، انگلیسی-فارسی.

نگور

نِگور یکی از شهرهای کوچک استان سیستان و بلوچستان ایران در منطقه چابهار است.

محصولات کشاورزی کشتزارهای پیرامون نگور جو، ذرت، حبوبات، خرمالو و خرما است.

منابع

  • اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: مؤسسهٔ گیتاشناسی، ۱۳۸۳ خورشیدی، ص۱۳۰.
  • مختصات و ارتفاع
  • پیش‌شماره

اسپکه


اِسپَکه یکی از شهرهای کوچک استان سیستان و بلوچستان ایران است.

اسپکه از مراکز سوزن‌دوزی در بلوچستان است.[۱]

پیشینه

نام اسپکه در نوشته‌های قدیکی نیز دیده می‌شود. نویسنده حدود العالم می‌نویسد: «در فاصله قرن نخست تا قرن چهارم هجری به شهرهایی بنام قفص (کوچ)، بارز، مارن بلوچ و اصفقه (اسپکه) برمی‌خوریم.»[۲]

قلعه اسپکه مربوط به سده‌های میانه اسلامی (شماره ثبت ۷۲۶۵ در تاریخ ۱۳۸۱/۱۱/۱۲) از مکان‌های تاریخی اسپکه است.[۳]

منابع

  • وب‌گاه آفتاب
  • فالینگ‌رین

ادیمی

ادیمی نام مکان‌های زیر است.

  • ادیمی (شهر) شهری است در استان سیستان و بلوچستان ایران.
  • دهستان ادیمی دهستانی است در شهرستان زابل استان سیستان و بلوچستان.
  • دهستان ادیمی روستایی است از توابع بخش میان کنگی شهرستان زابل در استان سیستان و بلوچستان.

بمپور

بَمپور یکی از شهرهای ایرانشهر استان سیستان و بلوچستان ایران، در منطقه مکران است.

جمعیت

بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این مکان ۱۲٬۲۱۷ نفر (۳٬۱۲۳ خانوار) بوده‌است.

جغرافیا

بمپور دارای آب وهوای گرم ومرطووب است که دارای تابستانی طولانی و میانگین دمای آن در تابستان از ۴۰ درجه سانتی گراد بیشتر است می‌توان گفت که بمپور از لحاظ تاریخی یکی از قدیمی‌ترین شهرهای ایران به‌شمار می‌رود که براساس کاوش‌هایی که در اطراف شهر بمپور صورت گرفته‌است تاریخ پیدایش آن به زمان ساسانیان واشکانیان بر می‌گرددالبته همچنان این تحقیقات ادامه دارد در خرداد ماه ۱۳۸۷ سازمان میراث فرهنگی ایران اعلام کرد محوطه باستانی را در اطراف بمپور با وسعت ۱۵۰هکتار کشف کرده‌است که کاوشها در آن همدوره بودن آن با تمدنهای شهر سوخته وجیرفت نشان می‌دهددر دوره معاصر هم تا پیش از سال ۱۳۷۰ بمپور بزرگترین بخش کشور بود که از آن بخش‌های بزمان، فنوج، دلگان، ولاشارمنشعب شدند، شهر داری بمپور هم هم‌زمان با شهرهای سمنان، یزد، وکهکیلویه تأسیس شده‌است از نقاط دیدنی آن هم می‌توان به ارگ بمپور ورودخانه بمپور اشاره کرد. بَمپور، بخش و رود و شهر و قلعه‌ای ویران در استان سیستان و بلوچستان.

۱) بخش بمپور، در شهرستان ایرانشهر، مشتمل بر دو دهستان بمپور شرقی و بمپور غربی است. از شمال به بخش‌های حومه و بزمان (در شهرستان ایرانشهر)، از مشرق به بخش سرباز (در شهرستان ایرانشهر) و از جنوب به شهرستان نیک‌شهر، و از مغرب به شهرستان کهنوج (در استان کرمان) محدود است. بیشتر آبادیهای آن در قسمت شمالی در دشت، و در جنوب در قسمت کوهستانی قرار دارد. از گیا دارای درختان کَهور و گز و کُنار، و از زیا دارای آهو و شتر و روباه و شغال و گرگ و گراز است، و کبک و تیهو نیز در آنجا وجود دارد. محصول عمدة آن خرما، مرکبات، تره بار، گندم و جو و ذرت است. رود بمپور از آن می‌گذرد (رجوع کنید به ادامة مقاله). اهالی بمپور پیرو مذاهب تسنن (حنفی)، و شیعة اثناعشری اندو طوایف مهم بمپور عبارتند از: نارویی، کدخدازهی، دینارزهی، رودینی، باشی زهی (امیریان)، طوقی، دکالی، بمپوری، نرماشیری، صلاح زهی و ….

در ۱۳۱۶ ش، طبق قانون تقسیمات کشوری، بمپور در بخش ایرانشهر در شهرستان خاش (استان هشتم) تشکیل شد، و در ۱۳۲۶ ش، پس از تشکیل فرمانداری ایرانشهر، بمپور به عنوان بخش جزو آن شد. در فهرست واحدهای تقسیمات کشوری تا پایان شهریورماه ۱۳۶۵ وزارت کشور، بخش بمپور مشتمل بر دهستانهای بمپور، چانف، لاشار، مسکوتان، فَنّوج، بِنت و ملوران ضبط شده‌است.

۲) رودخانه بمپور: رودی به طول حدود ۱۷۵ کیلومتر، در جنوب شرقی ایران، در استان سیستان و بلوچستان است. رود بمپور از ارتفاعات شمال شرقی شهرستان ایرانشهر، به نام کارواندر (به طول حدود شصت کیلومتر)، سرچشمه می‌گیرد و با جهت شمالی ـ جنوبی در دشت ایرانشهر (در حومة ایرانشهر)، پس از پیوستن رود کُنارو (به طول ۷۵ کیلومتر) از مشرق به آن، به نام رود بمپور، از دو کیلومتری جنوب شهر بمپور می‌گذرد و به جازموریان * منتهی می‌شود (افشین، ص ۸۷–۸۹). کف رود بمپور و پیرامون آن شنی است. پیش از بستن سد بر آن، در دهکده‌های واقع در مسیر رود برای بهره‌مند شدن از آب آن برای زراعت، در قسمتهایی از آن با چوب بند می‌بستند و آب آن را به زمین‌های مزروعی خود هدایت می‌کردند، و گاهی بر اثر سرازیر شدن آبِ ذخیرة بند اول، بندِ دوم و برخی اوقات همة بندها ویران می‌شد. در۱۳۳۴ ش، بر روی آن در مشرق شهر سدّی بتونی بسته شد که طول تاج آن هشت متر و ارتفاعش از کف ۵ر۵ متر و ضخامت آن شش متر است. این سد ۵۰۰، ۳ هکتار از اراضی بمپور را به زیر کشت برد (ایران. وزارت دفاع. ادارة جغرافیائی ارتش، ج ۱۲۵، ص ۱۱).

۳) شهر بمپور. مرکز بخش (جمعیت طبق سرشماری ۱۳۷۵ ش، ۸۴۳، ۶ نفر)، حدود ۲۲ کیلومتری مغرب شهر ایرانشهر، در ارتفاع ۵۶۰ متری از سطح دریا واقع است. فاصلة آن تا جازموریان در مغرب به حدود پنجاه کیلومتر می‌رسد. فاصله بمپور تا بندر چابهار در جنوب ۳۴۰ کیلومتر است. گاهی حداکثر مطلق دمای آن به ۴۷ درجه، و حداقل مطلق دمای آن به ۵ر۱ درجه می‌رسد (سازمان هواشناسی کشور، ص ۲۳۰).

قلعة خرابة منسوب به دورة ساسانیان در آن دیده می‌شود. آب آشامیدنی شهر لوله‌کشی شده‌است. شهر بمپور کنونی در پای قلعه (شهر قدیمی) از دو آبادی باغ و الله‌آباد تشکیل شده‌است (ایران. وزارت دفاع. ادارة جغرافیائی ارتش، ج ۱۲۵، ص ۱۲).

اهالی به زبان بلوچی و زبان فارسی سخن می‌گویند. در ۱۳۴۷ ش، بر اثر کاوشهای باستانشناسی در سیصدمتری مغرب قلعة بمپور، آثاری به دست آمد که حدوداً متعلق به ۲۹۰۰ تا ۱۹۰۰ سال پیش از میلاد است (عبدالله گروسی، ص ۲۲).

پیشینه: از تاریخچة شهر بمپور و مناطق روستایی آن پیش از اسلام، اطلاع چندانی نداریم، به نوشتة لسترنج (ص ۳۵۳)، بمپور همان شهری است که مقدسی (ص ۴۷۵) در قرن چهارم از آن به نام «بَربُور» در مکران نام برده‌است. در ۲۸۳، یعقوبی (ص ۲۸۶) می‌نویسد: «سپس بسوی بل و فَهرَج» می‌روند که احتمالاً «بل» همان «بربور» مقدسی و بمپور کنونی است؛ بمپور در حدود شش کیلومتری فهره (فهرج) قرار دارد. به نوشتة وزیری کرمانی (ج ۱، ص ۴۲۲–۴۲۳)، بمپور پیش از استقرار قراختاییان در کرمان و مکران (۶۱۹–۶۳۲)، به دست سپهسالار ملک زوزن شجاع الدین ابوالقاسم اَعور زوزنی افتاد. شجاع الدین هنگام یورش بُراق حاجب به کرمان کشته شد و مکران (از جمله شهر بمپور) به دست قراختاییان افتاد (حمدالله مستوفی، ص ۵۲۸–۵۲۹). در ۸۴۵، ولایت بَن پور (بمپور) را حاجی محمد غارت کرد (عبدالرزاق سمرقندی، ج ۲، جزء ۲، ص ۷۶۷). در ۱۰۲۱ گنجعلی خان زیک، حاکم کرمان، به ولایت بَن فَهل (بمپور) لشکر کشید و قلعة بن فهل را، که در آن هنگام دارالملک بلوچستان و مکران شمرده می‌شد و در دست حاکم محلی بود، تصرف کرد (اسکندر منشی، ج ۲، ص ۸۶۱–۸۶۲). ظاهراً از دورة صفویه به بعد، نام بمپور در کتاب‌های تاریخی مدتی «بُن فهل» ضبط شده‌است. در ۱۱۴۹، به نوشتة محمود همت، قلعة بمپور هفت رشته قنات و حدود ۲۰۰، ۱ خانوار داشته‌است (ص ۱۹۲). در این هنگام، بم و مضافات آن در دست حاکمِ نیمه مستقل محلی، ملک شیرخان از نژاد صفاریه، بود (وزیری کرمانی، ج ۲، ص ۶۵۹). در این زمان، شهر عمدة مکران و بلوچستان بمپور، و حاکم آن تابع والی کرمان بود (بارتولد، ص ۱۶۹). پس از شیرخان پسر او، ملک اردشیر، صاحب بمپور شد، اما سپاهیان نادر بم را محاصره کردند و او ناگزیر تسلیم، و خراجگزار نادر شد (وزیری کرمانی، ج ۲، ص ۶۶۴). پس از قتل نادرشاه در ۱۱۶۰، حاکم بلوچستان نصیرخان پسر دوم عبدالله خان، نخست با احمدخان دُرّانی افغان به جدال پرداخت و پس از شکست از او اقتدار وی را به رسمیت شناخت. اما بعداً قدرتی به هم رساند و اقتدارش تا بمپور توسعه یافت. نصیرخان در ۱۲۰۹ درگذشت و حکومت بلوچستان دوباره خانخانی شد (سایکس، ص ۱۳۹–۱۴۰).

در ۱۲۲۴، در زمان فتحعلی شاه قاجار نخستین کاشف اروپایی گرانت وارد بمپور شد (گابریل، ص ۱۸۹–۱۹۱).

در اوایل قرن سیزدهم، بمپور وضع خوبی نداشت و مردم آن در فقر زندگی می‌کردند. در ۱۲۲۵ پاتینجر می‌نویسد: «ده بمپور کوچک و بسیاربد ساخته شده‌است. روزگاری دیواری گلی و کوتاه آن را محصور می‌کرد که به تناوب بر آن برجهای کوچکی نیز ساخته بودند، ولی در حال حاضر همة آن‌ها در شرف اضمحلال و نابودی است. منظرة ده رقت‌آور است. خانة رئیس (قلعه / ارگ) بالای توده خاکی عظیم و خارق‌العاده بنا گردیده‌است .» و می‌افزاید که مردم بمپور عمدتاً از بلوچهای رخشانی اند، اما طایفة ناروئی از آنان ثروتمندترند (ص ۱۹۸–۱۹۹).

در ۱۲۵۵، هنگام سلطنت محمدشاه قاجار قلعة بمپور در تصرف محمدعلی خان نهرویی بود (سایکس، ص ۱۴۰). در ۱۲۵۷، شورش منطقة بلوچستان را فرا گرفت. در پی آشفتگی ناشی از قیام آقاخان محلاتی (در ۱۲۵۶)، شورش در منطقة بلوچستان فراگیر شد. حبیب‌الله خان، امیر توپخانه، شورش را در هم شکست و قلعة بمپور را تصرف کرد و جمعی از اهالی را به قتل رساند و برخی را اسیر کرد و به مناطق دیگر ایران کوچاند. برج و باروی قلعة بمپور بر اثر اصابت گلولة توپ و خمپاره آسیب فراوان دید (خورموجی، ص ۳۱؛ سپهر، ج ۲، ص ۳۶۴؛ فرمانفرما، ص ۳۰، پانویس ۱). در ۱۲۵۹، عباس قلی خان، اسرای بن فهل (بمپور) را که در بلاد عراق و آذربایجان پراکنده بودند، خریداری کرد و به بمپور فرستاد (هدایت، ج ۱۰، ص ۲۷۳). در ۱۲۶۰، ابوالحسن محلاتی، برادر آقاخان محلاتی که از کراچی به بلوچستان حمله کرده بود، بمپور را تصرف کرد، ولی پس از مدت کوتاهی شکست خورد و به تهران اعزام شد و بار دیگر قشون ایران بمپور را تصرف کرد (فرمانفرما، همان‌جا؛ سایکس، ص ۱۴۱). در ۱۲۶۵، در زمان سلطنت ناصرالدین شاه، خان بمپور به کرمان حمله کرد ولی شکست خورد و بمپور به تصرف قشونی که از مرکز فرستاده شده بود، درآمد (کُرزن، ج ۲، ص ۳۱۱). در ۱۲۹۲، به نوشتة قاینی، بمپور مرکز بلوچستان و ضابط نشین آن بود (ص ۱۹۶). در ۱۳۰۳ نیز مرکز بلوچستان و ضابط نشین بود و ۲۶۰ خانوار داشت (حکیم، ص ۲۷۳–۲۷۴). بنا به نوشتة کرزن، در ۱۳۰۹ در پادگان قلعة بمپور پنجاه نفر توپخانه (شش عراده توپ، سیصد پیاده، و پنجاه سوار مستقر بود، و پانصد تن چریکهای دایمی بلوچ) در نزدیکی آن به سر می‌بردند (ج ۲، ص ۳۲۰). زین العابدین شیروانی در ۱۳۱۵، در زمان مظفرالدین شاه (حک: ۱۳۱۳–۱۳۲۴) بمپور را بانپور، ضبط کرده و نوشته‌است: «از بلاد بلوچستان، از توابع کرمان است» (ص ۱۳۱). در اواخر دورة قاجاریه بلوچستان و مکران دستخوش اغتشاش شد. در ۱۳۰۶ش، قشون مرکزی ایران شورش دولت محمدخان را درهم شکست و در همه جای مکران، از جمله بمپور، مستقر شد. در۱۳۰۹ ش، سردار حسین خان، یکی از سرداران بلوچ و حاکمِ گِه (نیک شهر امروزی)، به سرداری کل مکران منصوب گردید و مقرر شد عموم سرداران مکران تحت اوامر او قرار بگیرند (برقعی، ص ۴۵–۴۶، ۲۷۹–۲۸۰). اراضی دهکده‌های بمپور با بندهایی که بر رود بمپور بسته می‌شد، آبیاری می‌شد و قرای مهم آن، همه جزو خالصجات دولتی بود (کیهان، ج ۲، ص ۲۶۱). میان سالهای ۱۳۲۰ تا ۱۳۲۴ ش، قشون انگلیس منطقة جنوب، از جمله بمپور، را اشغال کرد. در دورة نخست‌وزیری دکتر مصدق (۱۳۲۹–۱۳۳۲ ش)، اهالی مکران، به ویژه مردم بمپور، از ملی شدن صنعت نفت دفاع کردند. در انقلاب اسلامی ایران در ۱۳۵۷ ش و در جنگ تحمیلی عراق (آغاز ۱۳۵۹ ش)، اهالی بمپور با راهپیماییها وفاداری خود را به جمهوری اسلامی اعلام کردند.

۴) قلعة بمپور: قلعه‌ای است ویران در شهر بمپور. در گذشته بر تلی ریگ با ارتفاع سی ذرع بنا شده بود، و دور آن حدود ۸۰۰، ۲ ذرع، و به قولی حدود ۵۰۰، ۱، و ارتفاع آن در شمال ۳۵ ذرع و در جنوب پانزده ذرع بود. برخی بنای آن را از دورة بهمن اسفندیار، گروهی از، هفتواد کرمانی، و دسته‌ای از اردشیر بابکان می‌دانند. زیر تل قلعه ریگ نرم و روی تل، خاک خالص و سخت است (جغرافیا و تاریخ بلوچستان، ص ۲۰۹؛ ناصرالدوله، ص ۶۹). قلعه دارای دو دروازه و سه ارگ و یک باستیان (یا باستیون: بنای مرتفع نظامی، انبار اسلحه) بود. دروازة اول قلعه دو برج داشت که در زیر برج چپ گاوچاهی به عمق بیست یا بیست و پنج ذرع قرار داشت. دروازة دوم، بین شمال و مغرب واقع بود. در ارگ اول توپخانه و توپچیان جای داشتند. طول ارگ اول به ۱۲۳ ذرع و عرض آن به هفت ذرع، و دور آن به ۷۲۰ ذرع می‌رسید، و پنج برج و دوازده اتاق داشت. در ارگ دوم انبار غله و محل چند جوخه بود. طول ارگ دوم، ۴۲ ذرع و عرض آن ۲۷ ذرع بود و دور آن به ۱۵۰ ذرع می‌رسید و نُه برج و شانزده اتاق داشت. در ارگ سوم سربازخانه قرار می‌گرفت، و دروازة آن رو به شمال بود. گاوچاهی بالای ارگ با عمق هشتاد ذرع قرار داشت. طول ارگ سوم شصت ذرع، عرض آن چهل ذرع بود و دور آن به ۱۸۶ ذرع می‌رسید. دارای چهار برج و ۲۵ اتاق بود. باستیان در میانة ارگ سوم واقع بود، ارتفاع آن از سر کنگره حدود پنج ذرع و دور آن پنجاه ذرع بود. راهی از سوی شمال داشت که از آنجا توپ را به آسانی بالای باستیان می‌بردند. باستیان از دور پیدا بود و در حکومت وکیل الملک اول ساخته شده بود (ناصرالدوله، ص ۶۹–۷۰).

عمارت و خانة ضابط بلوچستان، و حمام و طویلة اسبان توپخانه در خارج قلعه در سمت مشرق و جنوب بود (همان، ص ۷۰). به‌طورکلی، قلعه با سه حصار کوتاه و یک حصار بلند و چهار دروازة تودرتو حراست می‌شد. در ۱۳۰۴، ناصرالدوله محل حکومت بلوچستان را از بمپور به فهرج (سرباز) منتقل کرد (رجوع کنید به همان، یادداشتها و توضیحات، ص ۱۱۵) و ظاهراً قلعة بمپور پس از آن به‌تدریج رو به ویرانی گذاشت. تعداد ساکنان دور قلعة بمپور به سه هزار تن می‌رسید که هزار تن از آنان زارع بودند (جغرافیا و تاریخ بلوچستان، همان‌جا).

بر اساس سرشماری سال ۱۳۸۵ جمعیت آن (۱٬۶۶۴ خانوار) ۵۰۰۰۰ نفر بوده‌است.

این شهر، زادگاه شیرمحمد اسپندار، تنها نوازنده ساز دونلی در ایران است.

منابع

  • دائرةالمعارف بزرگ اسلامی
  • اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: مؤسسهٔ گیتاشناسی، ۱۳۸۳ خورشیدی، ص۱۳۰. سایت سازمان میراث فرهنگی ایران
  • نام شهردار

بنت


شهر بنت مرکز بخش بنت از توابع شهرستان نیک شهر در استان سیستان و بلوچستان است که در ۸۵ کیلومتری شمال غرب نیکشهر و ۴۵ کیلومتری جنوب شهر فنوج، بین ۲۶ درجه و ۱۷ درجه عرض شمالی و ۵۹ درجه و ۱۳ درجه طول شرقی گرینویچ در ارتفاع ۴۰۰ متری از سطح دریا واقع شده‌است.

شهر بنت پیشینه تاریخی زیادی دارد و زمانی سیطره حکمرانی حکام محلی بنت از ساحل دریا در بندر جاسک امروزی تا نیکشهر کنونی و از بزمان تا رودبار در استان کرمان را دربر می‌گرفت. حوزه شهری بنت در حدود ۱۵ کیلومتر مربع وسعت دارد.

جمعیت

بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این مکان ۵٬۸۲۲ نفر (۱٬۵۰۳ خانوار) بوده‌است.

جغرافیا

بنت منطقه‌ای نیمه کوهستانی که غرب و شمال آن تپه‌های زرد قراردارند در قسمت شرق تا انتهای شهر مسیر رودخانه موسوم به بنت قرار دارد که از شمال فنوج سرچشمه می‌گیرد و از نوار شرق بنت عبور می‌کند و حدود ۸ کیلومتر در حوزه شهری قرار می‌گیرد. جنوب شهر بنت هم مسیر رودخانه مذکور که در دو طرف آن روستاهای واقع شده‌اند. رودخانه بنت پس از عبور از تنگه فنوج و عبور از رشته کوه‌های سفیدکوه وقتی که به حوزه شهر بنت می‌رسد در دو طرف آن روستاهایی قرار گرفته‌اند.

همچنین در غرب شهر و به‌طور واضح تر در ضلع جنوب غربی شهر بنت رشته کوهی بزرگ قرار دارد که متصل از کوه‌های بزرگ و کوچک می‌باشد که بزرگ‌ترین آن‌ها به نام سیپرک مشهور است که ۸۰۰ متر طول دارد و این قله از ۵۰ کیلومتری با چشم غیر مسلح هم قابل رویت می‌باشد.

این شهر از چندین محله شکل گرفته‌است که بافت شهری بنت که درشمال و غرب تپه‌ها واقع شده‌اند پس از استقرار تپه‌ها و وجود یک مسیل به نام رود گواتکی ابتدا در شمال غرب محله گوهرکوه و پایین‌تر از آن محلات گواتکی و دنان و شهرک اداری قرار گرفته‌اند که تا قله سیپرک امتداد دارند و محلات مذکور بین رود گواتکی (محله گوهرکوه) و بلوار امام خمینی که از شهرداری بنت شروع می‌شود و تا پل ورودی بنت با طول ۶ کیلومتر امتداد دارد و در قسمت غرب بلوار امام ۹ محلات بنت تنپان قدیم روی تپه و تنپان جدید و دنک، تراگ و کنتک قرار دارند و غرب محلات مذکور نخلستان بزرگ بنت که باغات بنت هم در آن قرار دارند. واقع شده‌است. بین نخلستان و رودخانه بزرگ بنت از شمال به جنوب محلات ملندان، کشکور، کادیان کوفک، و شیخان قرار دارد و به‌طوری‌که شهر بنت بشکل یک قطره‌است که در انتهای دنبه در جنوب محله قدیمی تلنگان قرار دارد که ۲۰ سال قبل بعلت ورود آب رودخانه هم‌اکنون بدون سکنه می‌باشد.

محله جدیدی هم در شمالی‌ترین نقطه شهر بنت هم‌اکنون با مهاجرت روستائیان شکل گرفته که به به نام حسین‌آباد معروف است.

آب و هوا

منطقه بنت دارای آب و هوای گرم و خشک می‌باشد و دارای وزش باد محلی به نام هوشاگ که وزش باد مذکور موجب شده تابستانهای داغ و زمستانهای خشن داشته باشد. آب و هوای این منطقه منحصر و متفاوت از سایر مناطق می‌باشد چون این منطقه مابین رشته کوه‌های سفید و دریا قرار گرفته و و با عنایت به اینکه تا ۵۰ کیلومتر شعاع بنت کوهستان می‌باشد لذا موجب شده‌است در بعضی فصول آب و هوا منحصر بخود داشته باشد و همچنین این موضوع باعث وجود مسیلها، آبرفتها و رودخانه‌های کوچک و بزرگ که از رشته کوه‌های سفید سرچشمه و به مصب دریای عمان منتهی می‌گردند.

فروردین و نیمه اول اردیبهشت هوای نسبتاً خوب و بهاری در منطقه استمرار دارد از اواخر اردیبهشت و خرداد و تا نیمه اول تیر با وزش باد گرم هوشاگ هوای داغی در بنت سخترین زمان برای مردم می‌باشد در مرداد ماه هوای شرجی که هدیه دریای عمان می‌باشد در بنت استقرار پیدا می‌کند و وجود هوای شرجی هم برای مردم زیاد خوشایند نمی‌باشد زیرا به محصول خرما که در مرداد و شهریور که گاهی پدیدار می‌شود ضرر و زیانهای وارد می‌نماید. با شروع ماه مهر شدت گرما کاهش می‌یابد و مهر، آبان و آذر هوای بهاری در منطقه حاکم است دی بهمن در صورت وزش باد هوشاگ سرمای شدیدی استقرار می‌یابد که بعد از نیه اول بهمن و اوایل اسفند مجدداً هوای کاملاً بهاری پدیدار می‌شود که در واقع بهار منطقه بنت اسفند ماه شروع و تا بیستم فروردین ادامه دارد.

بارش باران در بنت باز هم همانند آب و هوا آن منحصر به منطقه میباد. تابستانها با ورود جبهه‌های هوا از طرف اقیانوس هند و ممانعت آن توسط رشته کوه سفید موجب بارش باران در منطقه بنت می‌گردد؛ که مرداد و شهریور اوج بارندگی می‌باشد و در زمستان بارش باران در آذر ماه موسومی بوده و اکثر در این ماه بارندگی مشاهده گردیده‌است؛ که موجب رویش گیاهای کوهی و در واقع سبز شدن بهار منطقه می‌باشد در بهمن ماه هم بارش باران بیشتر از سایر مناطق می‌باشد.

زمین‌شناسی

به لحاظ اینکه شعاع دایره شهر بنت کوه قرار دارد لذا از نوع زمین‌شناسی در شهر متفاوت می‌باشد. در نیمه غربی شهر بنت که به رود گواتکی و تپه‌های زرد مشرف می‌شود، زمینی شنی که بعد از عمق ۲ متری نوعی گل به نام گل هاجک که ساختار مصالح تپه‌های بنت از این گل و سنگلاخ می‌باشد پدیدار می‌گردد؛ که وقتی اقدام به حفر چاه در این قسمت شهر می‌شود قبل از پدیدار شدن هاجگ آب بالا می‌آید و بعد آز آن تا عمق ۱۰ تا ۱۵ متری گل هاجگ که نفوذ آب امکان‌پذیر نمی‌باشد وجود دارد و اما در قسمت نخلستان که کل کشاورزی بنت در آن خلاصه می‌گردد؛ که نشانگر تجربه مردم ادوار گذشته را به اثبات می‌رساند.

بنت دارای دو بافت سکونت قدیم و جدید می‌باشد که بافت قدیمی شهر و قلعه (علی خان نقدی) بالای تپه قرار داردو بافت جدید همین بافت شهری در زمین صاف و همجوار و پراکنده بنت می‌باشد.

کشاورزی

اولین محصول و مردم از کشاورزی خرما است که نخلستان فقط شهر بنت بجز از روستاهای توابع زیاد باستناد گزارش شهرداری در سال ۱۳۸۳ به میزان ۷۰۰٫۰۰۰ متر مربع بوده‌است؛ و دو تا قبل از خشکسالی چند سال قبل کشت برنج بوده که با خشکسالی این امر کمرنگ شده‌است.

و کشت یونجه گندم و سبزیجات هم در کنار کشت انواع مرکبات البته مرکبات فقط به اندازه مصرف هم رونق داشته‌است. فقط لیمو محصولی عمده بود که متأسفانه در خشکسالی دهه شصت دست مردم از آن کوتاه شد.

ولی تنوع محصول خرما بیش از ۳۰ گونه نوع خرما در بنت مشاهده می‌گردد که از نظر کمیت رابعی در درجه اول و از نظر کیفی خرما حلیله از کیفیت بسیار عالی برخوردار می‌باشد.

مهمترین محصولات باغی: انگور، زیتون، سیب، مرکبات، خرما (بیشترین محصول حدود ۸۰۰ هکتار) و…

مهمترین محصولات زراعی: گندم، جو، یونجه، سیب زمینی، ذرت و دانه‌های روغنی

آبیاری

بخش آبیاری کشاورزی در بنت از طریق قنوات و انهار تغذیه می‌شود. انهار از بغل رودخانه شکل می‌گیرد و قنوات به صورت خلقه‌های جاه که مسلسل وار به هم با تونل وصلند شکل گرفته‌اند که از جمله انهار بزرگ بنت جوی شاه آپ بنت نهر کادیان و قنات الهی، حاج رئیس، اسلام خان، فولاد، برام خان، و شیخان را می‌توان یاد نمود که شهر بنت از لحاظ داشتن قنات نسبت به شهرهای همجوار و حتی در استان از رتبه خوبی برخوردار می‌باشد.

در مجموع حدود ۴۱۱ حلقه چاه نیمه عمیق و ۵۰ رشته قنات و ۸ حلقه چاه عمیق در کل شهر بنت وجود دارد که برای تأمین آب کشاورزی و آشامیدنی از این چاه‌ها و قنوات استفاده می‌شود.

منازل مسکونی

۱ – اتاق:

اتاق از گذشته با به کار بردن خشت و گل یا سنگ و گل ساخته می‌شد، برای سقف آن از کنده درخت خرما و شاخه‌های آن استفاده می‌شد که تاکنون خانواده‌های بی بضاعت از این نوع اتاق‌ها استفاده می‌کنند. در ۱۵ سال اخیر برای ساختن اتاق از آجر، سیمان، بلوک و گچ نیز استفاده می‌شود که بیشتر افراد ثروتمند از این نوع ساختمان‌ها می‌سازند و ساختمانهایی با طرح و نقشهٔ مهندسی جای اتاقهای خشتی و گلی را گرفته‌است.

۲ – کپر (لوگ):

ساختن کپر در گذشته بیشتر رایج بوده و تاکنون افراد فقیر و حاشیه نشین از کپر (لوگ) به عنوان منزل مسکونی خود استفاده می‌کنند و برای ساختن این نوع منزل مسکونی از شاخهٔ نخل خرما و شاخه نخل وحشی (داز) استفاده می‌شود و شکل ظاهری این نوع منزل مسکونی گرد می‌باشد.

۳ – گردتوپ:

این نوع منزل مسکونی مانند کپر (لوگ) همان‌طور که از اسمش پیداست گرد است و برای ساختن آن از شاخه‌های نخل خرما و شاخه‌های درخت نخل وحشی (داز) استفاده می‌شود بدین‌صورت که حدود یک تا یک ونیم متر پایین آن را با استفاده از خشت و گل می‌سازند و قسمت بالایی آن را مانند (لوگ) به صورت گرد روی دیوار یک و نیم متری ساخته شده می‌سازند.

بطور کلی می‌توان گفت در شهر بنت ۵۰ درصد برای ساختن منازل مسکونی از آجر و سیمان و بتون و… استفاده می‌شود و ۴۰ درصد برای ساختن منازل مسکونی از چوب و سنگ و خشت و اتاق تکی و ۱۰ درصد از منازل به صورت کپر و گردتوپ ساخته می‌شوند که این تعداد بیشتر در حاشیه شهر صورت می‌گیرد.

در روستاها و آبادیهای تابع و روستاهای همجوار مانند شهر از ساختمان و منازل مسکونی خشتی و گلی بیشتر و کپر کمتر و در روستاهای دورتر مخصوصاً توتان و مهمدان و دستگرد و سفیدکوه می‌توان گفت ساختن منازل مسکونی ۵۰ درصد اتاق و ساختمان و ۵۰ درصد کپر و گردتوپ می‌باشد.

منابع

  • اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳ خورشیدی.
  • مختصات

سیرکان

سیرْکان شهری در بخش بم پشت شهرستان سراوان استان سیستان و بلوچستان ایران است. این شهر از نظر جغرافیایی، شرقی‌ترین شهر ایران است.

جمعیت

بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۰ جمعیت این شهر ۱٬۴۹۹ نفر (در ۳۴۹ خانوار) بوده‌است.

جغرافیا

سیرکان در جنوب شرقی ایران و نزدیک به مرز پاکستان قرار گرفته‌است. در شمال آن رودخانه ماشکل و در جنوب آن رودخانه مرزی نهنگ قرار گرفته‌است. یک راه آسفالته شهر سیرکان را از راه روستای معروف کلپورگان به شهر سراوان متصل می‌کند. معروفیت روستای کلپورگان به‌خاطر صنایع دستی سفالین آن است.

یک جاده خاکی به طول ۱۶ کیلومتر از سیرکان به روستای کپوتی و راه خاکی دیگری به طول ۴۵ کیلومتر از سیرکان به روستای کشتگان در مرز پاکستان می‌رود. مردم این شهر بلوچ و سنی حنفی هستند که بیشتر از سه قوم سیدزاده و بلوچزهی و درازهی می‌باشند

سیرکان دارای یک مرکز بهداشتی و درمانی با آزمایشگاه است [۱] و کتابخانهٔ سیرکان نیز در ۲۱ ماه مه ۲۰۰۵ از سوی انجمن یاری گشایش یافت.[۲]

سیرکان همچنین دارای یک گروهان مرزی است که به هنگ مرزی سراوان تعلق دارد.[۳]

منابع

  • مرجع مختصات و ارتفاع
  • پیش‌شمارهٔ تلفنی از ریسمون

پیوند به بیرون

  • بیمهٔ درمانی مردم سیرکان

نصرت‌آباد

نصرت‌آباد نام مکان‌های زیر است:

شهرها

  • نصرت‌آباد (زاهدان) از شهرهای استان سیستان و بلوچستان ایران

بخش‌ها و دهستان‌ها

  • بخش نصرت‌آباد، از بخش‌های شهرستان زاهدان در استان سیستان و بلوچستان
  • دهستان نصرت‌آباد (زاهدان) دهستانی در شهرستان زاهدان
  • دهستان نصرت‌آباد (البرز) دهستانی در شهرستان البرز

روستاها

قنات‌ها

پیشین

پیشین یکی از شهرهای استان سیستان و بلوچستان ایران است. پیشین در ۸ کیلومتری مرز پاکستان قرار دارد و سدی نیز به نام سد پیشین در چند کیلومتری آن ساخته شده‌است و یکی از بزرگترین سدهای استان نیز که در سال ۱۳۷۲ در جمهوری اسلامی ایران افتتاح و به بهره‌برداری رسید.

بیشترین فعالیت مردم پیشین کشاورزی و باغداری میباشدو عده‌ای از مردم در بازارچه مرزی پیشین در امر صادرات و واردات فعالیت دارند.

پیشین

جمعیت

بنابر سرشماری مرکز آمار ایران، جمعیت بخش پیشین شهرستان سرباز شهر در سال ۱۳۸۵ برابر با ۳۰۲۲۶ نفر بوده‌است که غالبا اهل سنت و بلوچ زبان می‌باشند .

منابع

  • اطلس گیتاشناسی شهرستان‌های ایران، تهران ۱۳۸۳.
  • مختصات


بنجار

بُنجار یکی از شهرهای استان سیستان و بلوچستان در نزدیکی زابل ایران است. این شهر در حدود 1.5 کیلومتری شرق زابل و در منطقه‌ای دشت قرار دارد. ارتفاع آن از سطح دریا ۴۷۵متر و آب و هوای آن گرم و خشک است. فاصله زمینی (جاده ای) این شهر از فرودگاه زابل 8.7 کیلومتر می‌باشد . بنجار دارای باغهای فراوان میوه انگور یاقوتی و خربزه عسلی است که محصول آن به سراسر ایران ارسال می‌شود.دین مردم بنجار اسلام و مذهب آن‌ها شیعه است.مردم این شهر بسیار کم توقع و قانع می‌باشند. درسطح سیستان بنجار را شهر تمدن و دانش میدانند.دربیش از 140 قبل در شهر بنجار نماز جمعه برگزار گردیده است.بنجار از چهره‌های سیاسی واجتماعی زیادی در جامعه برخوردار بوده واست.درسطح سیستان از بنجار به عنوان قطب فرهنگی یاد می‌شود.علاوه براینها بنجار درعرصه ورزشی فعالیت خوبی دارد که دراین زمینه دارای تیم‌های ورزشی فوتبال و کیک بوکسینگ /کبدی/ورزش‌های محلی//تیم فوتبال سروش بنجار یکی از تیم‌های خوب منطقه سیستان می‌باشد که دارای چند قهرمانی ونایب قهرمانی درسطح منطقه و استان می‌باشد و تیم کیک بوکسینگ بنجار قهرمانی در سطح استان و کشوری را تجربه کرده..

منابع

  • اطلس گیتاشناسی شهرستان‌های ایران، تهران ۱۳۸۳.
  • کتاب گیتاشناسی ایران جلد سوم- عباس جعفری – چاپ ۱۳۸۴
  • مختصات

بزمان


بَزمان یکی از شهرهای استان سیستان و بلوچستان ایران است. بزمان در ۹۰ کیلومتری شمال غرب ایرانشهر واقع است. بزمان یکی از باسابقه‌ترین شهرهای استان سیستان و بلوچستان می‌باشد که تنها سابقه بخشی ۱۱۰ ساله دارد. بر اساس سرشماری سال ۱۳۸۵ جمعیت آن ۴٬۰۰۲نفر بوده‌است.

جمعیت

بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این مکان ۵٬۱۹۲ نفر (۱٬۳۵۵ خانوار) بوده‌است.

جغرافیا

کوه آتشفشانی نیمه‌فعال بزمان در فاصله ۴۰ کیلومتری شمال غرب بزمان قرار دارد.

منطقه بزمان در یک دهه گذشته جنگل‌های پردرخت و دشت‌هایی پر از گل نرگس داشت.

بزمان دارای منطقه حفاظت شده می‌باشد که حیوانات مختلف از جمله یوز پلنگ و آهو و بز و قوچ و پرندگانی مانند کبک و تیهو (سوسک) و… در این منطقه زیست می‌کنند کوهستانهای بزمان دارای داروهای گیاهی متفاوتی هستند در بزمان چشمه‌های اب گرم زیادی وجو دارد محصول عمده کشاورزی بزمان خرما می‌باشد که خرمای منحصربه‌فرد سنگ‌شکن فقط در این منطقه با کیفیت ثمر می‌دهد تمدن اسپیدز در شهر بزمان قرار دارد. اکثریت مردم بزمان که بلوچ اند شیعه مذهب هستند در حالیکه اکثریت بلوچ‌های ایران سنی می‌باشند و تنها مردم بزمان، عده‌ای از بلوچ‌های پسکوه -خاش و زاهدان و جمعی از اقلیت بلوچهای سیستان

منابع

  • منابع اطلاعات جدول: مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی به نقل از: فرهنگ جغرافیایی آبادیها، نیز فرهنگ جغرافیایی ایران؛ و fallingrain و ریسمون
  • اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: مؤسسهٔ گیتاشناسی، ۱۳۸۳ خورشیدی، ص۱۳۰.
  • نام شهردار

نوک‌آباد

نوک‌آباد یکی از شهرهای استان سیستان و بلوچستان در بخش نوک‌آباد شهرستان خاش ایران است. این شهر مرکز بخش نوک‌آباد و پس از شهر خاش، بزرگترین شهر شهرستان خاش می‌باشد. بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۵ جمعیت شهر نوک آباد ۵,۲۶۱ نفر (۱۳۷۰ خانوار) است. طایفه اصیل این شهر، هاشمزهی هستند و اکثر جمعیت این شهر را تشکیل می‌دهد.

منابع

  • اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: مؤسسهٔ گیتاشناسی، ۱۳۸۳ خورشیدی، ص۱۳۰.
  • نام شهردار، مختصات و ارتفاع، پیش‌شماره

نوک‌آباد

نوک‌آباد یکی از شهرهای استان سیستان و بلوچستان در بخش نوک‌آباد شهرستان خاش ایران است. این شهر مرکز بخش نوک‌آباد و پس از شهر خاش، بزرگترین شهر شهرستان خاش می‌باشد. بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۵ جمعیت شهر نوک آباد ۵,۲۶۱ نفر (۱۳۷۰ خانوار) است. طایفه اصیل این شهر، هاشمزهی هستند و اکثر جمعیت این شهر را تشکیل می‌دهد.

منابع

  • اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: مؤسسهٔ گیتاشناسی، ۱۳۸۳ خورشیدی، ص۱۳۰.
  • نام شهردار، مختصات و ارتفاع، پیش‌شماره

هدار

هدار یکی از شهرهای کوچک استان سیستان و بلوچستان ایران در منطقه بافتان است.

منبع

وب‌گاه آفتاب

جالق

جالق (به بلوچی: جالک) شهری در بخش جالق شهرستان سراوان استان سیستان و بلوچستان ایران است.

جغرافیا

جالق که اسم اصلی آن گلشن می‌باشد یکی از مکانهای تاریخی و دیدنی استان سیستان و بلوچستان می‌باشد که از شرق به کشور پاکستان از غرب به سردشت و نهایتاً گشت و از جنوب و جنوب غرب به سراوان و از شمال غرب به خاش و میرجاوه منتهی می‌شود و دارای هشت قنات از جمله خوشاب وگوگن کشان دهمیر. از همه مهم‌تر اینکه قناتی به اسم سیوگی داشته که اگر همه آب قناتها جمع شوند به اندازه سیوگی نمی‌شدند متأسفانه در زمان حمله مغول به گلشن قنات سیوگی را از بین برد و نام جالق هم از آن زمان به بعد به آن اطلاق شد چون مغول ان شهر را تار و مار کرد. یکی از مهمترین حوادث تاریخی جالق در دوران قاجار و جنگ معروف سردارهندو و فرزندان یاراحمدخان است که با کشته شدن سردارهندو بدست فرزندان یاراحمد، لشکر هندوها سردار یاراحمد و همسرش را در اطراف گُشت به تنهایی یافته و به قتل رساندند. ازاین پس باهجوم فرزندان یاراحمد ومتحدانشان به قلعه جالق لشکر هندوها شکست سختی خورد که منجر به فرار از شهر و تصرف آن بدست بلوچها شد و این ماجرا سینه به سینه در میان بلوچها نقل می‌شود. (سردار بزرگ)

مردم

از طوایف مشهور شهر جالق می‌توان به طوایف: نعمت‌اللهی، بزرگزاده، ارباب، سپاهی، گمشادزهی، رئیسی، امراء، ملکزاده، فاضلی، ریگی، سالاری، ملازهی، ملازاده، چاکری و … اشاره کرد.

جمعیت

بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۰ جمعیت این شهر ۱۷٬۵۴۶ نفر (در ۳٬۵۶۶ خانوار) بوده‌است.

آثار تاریخی

از آثار تاریخی آن می‌توان قلعه شیشه‌ریز، مجموعهٔ گنبدهای کوهکن -قلعه دادمحمد- قلعه سردارشیرمحمد -قلعه سرکوه- کوه الله‌اکبر و خرابه‌های قدیمی شهر را نام برد.

منابع

سوران

وازه سوران می‌تواند به هر یک از موارد زیر اشاره داشته باشد:

  • سوران (کمیجان) یکی از روستاهای شهرستان کمیجان در استان مرکزی
  • سوران (اربیل) یکی از شهرهای اربیل عراق
  • سوران (سراوان) یکی از شهرهای شهرستان سراوان در استان سیستان و بلوچستان
  • سوران (کرمانشاه) یکی از روستاهای شهرستان اسلام‌آباد غرب در استان کرمانشاه
  • سوران (مشهد) یکی از روستاهای شهرستان طرقبه شاندیز در خراسان رضوی

معرفی استان سیستان و بلوچستان

اخبار


تاریخ ارسال پنج شنبه, 11 دی 1348


تاریخ ارسال پنج شنبه, 11 دی 1348


تاریخ ارسال پنج شنبه, 11 دی 1348


تاریخ ارسال پنج شنبه, 11 دی 1348


تاریخ ارسال پنج شنبه, 11 دی 1348

Template Design:Dima Group